Emerytura

Polska reforma emerytalna - czy mocno opiera się na trzech filarach?

Strona 1 z 3

Rozmowa z Zofią Czepulis-Rutkowską, dyrektorem Departamentu Współpracy Międzynarodowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych:

Przyjęło się uważać, że polska reforma emerytalna wzorowana była na modelu chilijskim. Jak było naprawdę?

Reforma systemu emerytalnego w Chile była pionierska i jednocześnie całościowa. System finansowany repartycyjnie zastąpiono całkowicie systemem kapitałowym. Powstał tylko jeden, w pełni prywatny, filar. Było to możliwe z przyczyn ekonomiczno-politycznych. Uznaje się, że przyczyną polityczną były rządy junty wojskowej. Charakter tej władzy powodował, że opozycja oraz obywatele nie sprzeciwiali się zmianom. Jednocześnie w tym czasie gospodarka chilijska rozwijała się bardzo dynamicznie. Dlatego też, mimo że nowy system został odgórnie narzucony, istniało społeczne przyzwolenie na reformę. Należy również pamiętać o konstrukcji tego systemu, który objął relatywnie niewielką część społeczeństwa. Na przykład zostali z niego wyłączeni wojskowi i osoby prowadzące niewielkie firmy - a ten typ działalności przeważał w gospodarce.
Reformy idące w kierunku wprowadzania obowiązkowego filaru kapitałowego w wielu krajach były inspirowane reformą chilijską. Obecnie w Chile przeprowadzono przebudowę dotychczasowego sytemu emerytalnego. Reformuje się zreformowany system, dostosowując go potrzeb społeczno-ekonomicznych.

Czy polityka była równie ważna w momencie powstawania sytemu zabezpieczenia społecznego?

Oczywiście. Wprowadzenie systemu zabezpieczenia społecznego pod koniec XIX w. przez kanclerza Niemiec Ottona von Bismarcka było swoistym "kupowaniem" klasy robotniczej. Tak więc czynnik polityczny absolutnie nie został wymyślony i wprowadzony dopiero przy reformie chilijskiej. Jest on obecny zawsze, co można zaobserwować również u nas na przykładzie chociażby przywilejów emerytalnych dla wybranych grup zawodowych.

Wróćmy jednak do pierwszego pytania o polską reformę emerytalną.

Nasza reforma została zainspirowana rozwiązaniami chilijskimi, ale niecałkowicie na nich oparta. Wzięto pod uwagę przede wszystkim nowe idee panujące w tym okresie w polityce społecznej. Generalna koncepcja polegała na wzięciu przez samych ubezpieczonych odpowiedzialności za swój los, na przykład za sytuację ekonomiczną w okresie starości.

Uprzedmiotowieniem tych idei, w formie praktycznej, był słynny raport Banku Światowego z 1994 roku. Nie był to raport podający konkretne rozwiązanie do naśladowania, niemniej promował pewne koncepcje. Mówiono w tym opracowaniu, że korzystne jest powszechne wprowadzenie systemów wielofilarowych.
Rolą I filaru było zabezpieczenie na wypadek biedy. Osoba starsza ma mniejsze potrzeby. Uznaje się, że ma gdzie mieszkać, posiada odpowiednie przedmioty codziennego użytku. Podobny standard życia do tego z okresu kariery zawodowej miał zapewniać II filar. Natomiast III filar powinien gwarantować wyższy standard życia. I właśnie na tym modelu bazowały reformy w Polsce oraz w wielu innych krajach. Koncepcja Banku Światowego odwoływała się oczywiście do modelu chilijskiego, ale jedynie częściowo. Przecież w tym kraju Ameryki Południowej poczatkowo był tylko jeden filar i to całkowicie prywatny. Synteza różnych modeli zabezpieczenia emerytalnego, przygotowana przez BŚ, mówiła natomiast o dwóch obowiązkowych filarach i jednym dodatkowym. W polskim systemie oparto się na rozwiązaniu trójfilarowym.

Czy w raporcie Banku Światowego określono, które z filarów są obowiązkowe, a które nie?

Założono, że I filar musi być zdecydowanie obowiązkowy. Miał być finansowany na zasadzie pay as you go, to znaczy, że z dzisiejszych składek lub podatków finansowane będą bieżące emerytury. Do rozstrzygnięcia pozostawiono to, czy świadczenie wypłacane z I filaru będzie kwotą stałą, czy uzależnioną od składek. W praktyce różnie to rozwiązano. Albo jest to właśnie kwota stała, albo, tak jak w Polsce, kwota zależna od odprowadzonych składek. W naszym kraju przyjęto taki model, ponieważ jesteśmy przyzwyczajeni do wzoru ubezpieczeniowego, w którym to, ile otrzymujemy, zależy od tego, ile włożyliśmy. Drugi filar powinien być raczej obowiązkowy. Chodziło zatem o stworzenie takich ram prawnych, aby drugim filarem było objętych jak najwięcej osób. Mocno podkreślano, że musi być on ściśle uzależniony od składek. Miał być finansowany w sposób kapitałowy, czyli na rynku prywatnym. Trzeci filar miał dotyczyć mniejszej liczby osób, z założenia przedstawicieli zamożniejszej części społeczeństwa. Nie mógł być zatem obowiązkowy.

A jakie są relacje w wysokości środków odprowadzanych do I i II filaru?

Możliwości jest bardzo wiele. Polski system przyjął relatywnie wysoką składkę na filar kapitałowy ponad - 7,3 procent. Wysoką, ale nie najwyższą. Wyższą składkę mają Łotysze i Słowacy. Niższą od naszej płacą natomiast Litwini, Węgrzy czy Estończycy.

Obserwuj nas na:

Czytaj dalej (strona 1 z 3)

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 16.4.2019

    Środki z OFE trafią na indywidualne konta emerytalne

    Rząd proponuje, by uczestnicy OFE mieli wolny wybór pomiędzy prywatnymi Indywidualnymi Kontami Emerytalnymi, a przekazaniem do ZUS. Środki z OFE będzie można wypłacić jednorazowo lub w ratach, (...)

  • 26.3.2014

    System emerytalny przed OFE

    Wprowadzona w życie 1 stycznia 1999 roku reforma emerytalna oparta o rozwiązanie III-filarowe, całkowicie zmieniła ówczesny system emerytalny. System działający w Polsce do 1 stycznia 1999 roku (...)

  • 1.9.2009

    Ustalenie prawa do emerytury w razie zniszczenia dokumentacji płacowej

    Częsty problem dla osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu stanowi sprawa ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty w sytuacji, gdy dokumentacja potrzebna do ustalenia wysokości tych świadczeń (...)

  • 1.12.2018

    VAT na leki weterynaryjne nie wzrośnie

    Prezydent Andrzej Duda zapowiedział, że nie zgodzi się na podwyżkę VAT na leki weterynaryjne. Pozytywnie odniósł się zaś do planów obniżenia VAT na chleb i na niektóre artykuły (...)

  • 22.9.2017

    Odprawa rentowa i emerytalna

    Odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty inwalidzkiej lub emerytury, którego stosunek pracy ustał (...)