e-prawnik.pl Porady prawne

Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

15.9.2011

Tymczasowe aresztowanie to jeden ze środków zapobiegawczych, których zastosowanie przewiduje i dopuszcza w pewnych okolicznościach kodeks postępowania karnego. Środki zapobiegawcze to tzw. środki przymusu karnoprocesowego. Stosowane są w stosunku do oskarżonego (podejrzanego) w celu zapewnienia prawidłowego przebiegu procesu karnego w szczególności poprzez uniemożliwienie oskarżonemu uchylania się od wymiaru sprawiedliwości i utrudnienia postępowania karnego. Możliwe do zastosowania – oprócz tymczasowego aresztowania - są następujące środki zapobiegawcze:

  1. poręczenia (majątkowe" i społeczne),

  2. dozór Policji,

  3. zawieszenie w czynnościach służbowych lub w wykonywaniu zawodu,

  4. nakaz powstrzymania się od określonej działalności,

  5. nakaz powstrzymania się od prowadzenia określonego rodzaju pojazdów oraz 

  6. zakaz opuszczania kraju (połączony ewentualnie z zatrzymaniem paszportu).

Jakie warunki muszą zostać spełnione, aby możliwe było zastosowanie któregoś ze środków zapobiegawczych?

W nauce procesu karnego przyjmuje się, iż musi istnieć wysoki stopień prawdopodobieństwa, że oskarżony jest sprawcą zarzucanego mu przestępstwa (ów wysoki stopień prawdopodobieństwa musi wynikać z zebranych dowodów).

Czym charakteryzuje się tymczasowe aresztowanie?

Jak sama nazwa wskazuje, tymczasowe aresztowanie polega na faktycznym pozbawieniu wolności oskarżonego. Przed prawomocnym rozstrzygnięciem przedmiotu procesu karnego spełnia ono przede wszystkim funkcję zapobiegawczą, która polega na zapobieganiu uchyleniu się oskarżonego od wymiaru sprawiedliwości oraz uniemożliwianiu mu utrudniania przebiegu procesu.

Kto może zdecydować o zastosowaniu tymczasowego aresztowania?

Tylko sąd, jest to organ wyłącznie uprawniony do stosowania (przed zastosowaniem tymczasowego aresztowania sąd przesłuchuje podejrzanego). Oczywiście tymczasowe aresztowanie stosuje się w postępowaniu przygotowawczym, stosuje je sąd rejonowy, w którego okręgu prowadzi się to postępowanie. Odbywa się to na wniosek prokuratora. Natomiast po wniesieniu aktu oskarżenia tymczasowe aresztowanie stosuje sąd, przed którym sprawa się toczy.

Czy tymczasowe aresztowanie może być stosowane bez ograniczeń?

Właściwie nie, a to dlatego, że w kodeksie postępowania karnego znalazł się przepis, który stanowi, iż tymczasowego aresztowania nie stosuje się, jeżeli wystarczający jest inny środek zapobiegawczy. W ogóle przepisy w żadnym miejscu nie stanowią, iż w jakiś okolicznościach zastosowanie tymczasowego aresztowania jest obowiązkowe. Jedynym wyjątkiem jest przypadek wystąpienia o ekstradycję, wtedy to niezbędne jest dołączenie postanowienia o aresztowaniu do wniosku ekstradycyjnego oraz poszukiwania listem gończym. Mało tego, nawet w przypadku, gdy prokurator złożył już wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania, sąd rozpatrując go może nie zastosować tego środka, lecz zastosować inny środek zapobiegawczy.

Jakie warunki muszą zostać spełnione, aby możliwe było zastosowanie tymczasowego aresztowania?

Podstawową przesłanką zastosowania tymczasowego aresztowania – co już zostało wcześniej zaznaczone – jest zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania karnego. Poza tym podstawą zastosowania tymczasowego aresztowania jest to, że skazanie oskarżonego nieprawomocnym wyrokiem sądu pierwszej instancji obejmuje karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata. Oprócz tego przepisy jednak wymieniają jeszcze inne warunki, mianowicie tymczasowe aresztowanie może nastąpić jeżeli:

  • zachodzi uzasadniona obawa ucieczki lub ukrywania się oskarżonego, zwłaszcza wtedy, gdy nie można ustalić jego tożsamości albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu,

  • zachodzi uzasadniona obawa, że oskarżony będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał postępowanie karne.

W przypadku stosowania tymczasowego aresztowania, gdy miałoby ono dotyczyć oskarżonego, a nie podejrzanego, gdy zarzuca się mu popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat, albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową karą.

Istnieją sytuacje, w których możliwe jest odstąpienie od tymczasowego aresztowania. Przepis stanowi, iż takimi uzasadniającymi to warunkami jest np. sytuacja, w której należy odstąpić od tymczasowego aresztowania, gdy pozbawienie oskarżonego wolności:

  1. spowodowałoby dla jego życia lub zdrowia poważne niebezpieczeństwo,

  2. pociągałoby wyjątkowo ciężkie skutki dla oskarżonego lub jego najbliższej rodziny.

Kogo sąd informuje o zastosowaniu tymczasowego aresztowania?

Sąd ma obowiązek zawiadomić osobę najbliższą dla oskarżonego o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, przy czym może to być osoba wskazana przez oskarżonego. Nie ma konieczności aby była to tylko i wyłącznie osoba bliska, bowiem na wniosek oskarżonego można również zawiadomić inną osobę zamiast lub obok osoby bliskiej.

Jak długo może trwać tymczasowe aresztowanie?

Co do zasady 3 miesiące. Sam przepis stanowi, iż w postępowaniu przygotowawczym sąd, stosując tymczasowe aresztowanie, oznacza jego termin na okres nie dłuższy niż 3 miesiące. Nie jest to jednak granica ostateczna kategorycznie i nieprzekraczalnie. Istnieje bowiem możliwość przedłużenia tymczasowego aresztowania. Jest to możliwe w sytuacji, gdy ze względu na szczególne okoliczności sprawy nie można było ukończyć postępowania przygotowawczego w terminie owych 3 miesięcy, a prokurator złoży stosowny wniosek. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji właściwy do rozpoznania sprawy może przedłużyć tymczasowe aresztowanie na okres, który łącznie nie może przekroczyć 12 miesięcy. Poza tym obowiązuje zasada, zgodnie z którą łączny okres stosowania tymczasowego aresztowania do chwili wydania pierwszego wyroku przez sąd pierwszej instancji nie może przekroczyć 2 lat.

Jednak i ten ostateczny okres może ulec przedłużeniu na okres oznaczony, przekraczający terminy określone powyżej. Może tego dokonać sąd apelacyjny, w którego okręgu prowadzi się postępowanie, na wniosek sądu, przed którym sprawa się toczy, a w postępowaniu przygotowawczym na wniosek właściwego prokuratora apelacyjnego. Jest to możliwe, jeżeli konieczność taka powstaje w związku z zawieszeniem postępowania karnego, przedłużającą się obserwacją psychiatryczną oskarżonego, przedłużającym się opracowywaniem opinii biegłego, wykonywaniem czynności dowodowych w sprawie o szczególnej zawiłości lub poza granicami kraju, celowym przewlekaniem postępowania przez oskarżonego, a także z powodu innych istotnych przeszkód, których usunięcie było niemożliwe.

Kiedy zwolnienie z tymczasowego aresztowania powinno być dokonane natychmiastowo?

Zarządzenie niezwłocznego zwolnienia tymczasowo aresztowanego (jeżeli nie jest on pozbawiony wolności w innej sprawie) jest obowiązkowe w razie uniewinnienia oskarżonego, umorzenia lub warunkowego umorzenia postępowania, warunkowego zawieszenia wykonania kary, wymierzenia kary pozbawienia wolności odpowiadającej co najwyżej okresowi tymczasowego aresztowania, skazania na karę łagodniejszą niż pozbawienie wolności albo w razie odstąpienia od wymierzenia kary.

Pamiętaj, że:

  • Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich przyjmuje, że wobec nieletniego, co do którego postępowanie wszczęto przed ukończeniem przez niego lat 18, zamiast tymczasowego aresztowania stosuje się umieszczenie w schronisku dla nieletnich,

  • W postępowaniu przygotowawczym środki zapobiegawcze mogą być stosowane tylko wobec osoby, która została przesłuchana w danej sprawie w charakterze podejrzanego,

  • Nie wolno stosować tymczasowego aresztowania w sprawach o przestępstwa zagrożone karą ograniczenia wolności lub grzywną,

  • Tymczasowego aresztowania nie stosuje się, gdy na podstawie okoliczności sprawy można przewidywać, że sąd orzeknie w stosunku do oskarżonego karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania lub karę łagodniejszą albo że okres tymczasowego aresztowania przekroczy przewidywany wymiar kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia,

  • Tymczasowe aresztowanie nie może być stosowane, jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie przekraczającą roku.

Podstawa prawna:

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (5)

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

załamana

23.1.2010 17:28:45

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

Moj chlopak ukradl z 3 kolegami telefon. wczoraj zostal aresztowany przez policje. przyznal sie do winy. nie byl wczesniej karany. ma 17lat. czy mozeliwe jest ze zostanie tymczasowo aresztowany?? czy moze wyjdzie po 72godzinach?? i czy mozliwa jest kaucja lub inny srodek zapobiegawczy??

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

betii

13.1.2010 21:44:20

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

witam mój syn przebywa w areszcie tymczasowym od 15 08 2009 jest osobą uzależnioną od narkotyków z rozpoznaniem psychozy wymaga leczenia,areszt został przedłużony do kolejnego badania i wyznaczenia miejsca leczenia nie mamy z nim kontaktu a jego stan psychiczny się pogarsza,on nie może do nas dzwonić bo nie jest osobą skazaną,sprawa jego jest umorzona a on i my czekamy niewiem jeszcze jak długo aż znajdzie się w szpitalu psychiatrycznym i niewiem jak mamy sobie pomóc sędzia i adwokat mówią że takie czekanie może jeszcze potrwać ok pół roku a gdzie w tym wszystkim jest zdrowie człowieka,jak mam pomóc synowi....niewiem

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

jowi

16.12.2009 20:47:33

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

Witam .Ja ciekawa jestem jednego moj maz od czerwca br jest tymczasowo aresztowany sprawa odbyla sie 2 grudnia i sad przychylil sie do wyroku zapropowanego przez prokuratora a mianowicie 1 rok pozbawienia wolnosci.Mimo iz wyrok zapadl i juz sie uprawomocnil sad przedluzyl mezowi tymczasowe aresztowanie do konca stycznia.Na jakij podstawie mozna przedluzyc tymczasowy areszt skoro wyrok jest prawomocny,maz napewno nie ma zadnej innej sprawy jest to jedyna za ktora otrzymal wyrok pozbawienia wolnosci.Dodam ze mamy 3 letniego synka i od 7 miesiecy nie mamy kontaktu,nie mam tez zgody na widzenie gdzie sa nasze prawa do utrzymywania wiezi rodzinnych?

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

Martin

12.11.2009 22:21:46

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

Witam .W Polsce nie istnieje tymczasowe aresztowanie .Jezeli kogos tymczasowo aresztuja od 38 miesiecy to gdzie tu logika tymczasowego aresztu.Sady nagminnie łamia prawo miedzynarodowe i nie zwracaja uwagi na orzecznictwo ETPC.Tymczasowe sa w Polsce rzady nie areszty.Ja przebywalem w areszcie ponad 30miesiecy,moj znajomy jeszcze tam jest i konca nie widac tej blazenady.Wyrok jeszcze nie zapadl mimo 37 miesiecy pobytu w areszcie i szybko nie zapadnie.Gdzie tu PRAWO DO PODSTAWOWYCH WOLNOSCI!!!!!!!!!!!

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

ania

7.9.2009 22:11:12

Re: Tymczasowe aresztowanie - jak się bronić?

Witam. Moja siostra op pół roku przebywa w areszcie w Lesznie. Jest po operacji usunięcia nadnercza (5 lat temu), co wiąże się z bardzo złym stanem zdrowia. Grozi jej utrata drugiego nadnercza - przed aresztowaniem była skierowana na leczenie szpitalne na oddziale endokrynologii. W areszcie lekarz jej raz w tygodniu - od 2 miesięcy nie mogą wywołać u niej okresu, a ona czuje się coraz gorzej. Ma nadciśnienie i cukrzycę. Moje pytanie - czy mozna ze względu na stan zdrowia uchylić areszt? czy po prostu przewiozą ją do innego aresztu?

Pokaż wszystkie komentarze (5)

Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ