Ustawa z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw zakłada m.in. wprowadzenie części pakietu antyblackoutowego i wzmocnienia bezpieczeństwa energetycznego Polski poprzez zwiększenie odporności Krajowego Systemu Elektroenergetycznego na zakłócenia, awarie i cyberataki oraz uproszczenie i przyspieszenie przyłączania do sieci elektroenergetycznej, a także wprowadzenie nowych mechanizmów ochrony odbiorców, w tym osób dotkniętych ubóstwem energetycznym, czyli gospodarstw domowych, które mają trudności z opłacaniem rachunków za energię (bez jednorazowego odcięcia prądu).
Co przewidziano w nowelizacji?
Ustawa zmienia przepisy obowiązującej ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz.U. z 2026 r. poz. 43) w zakresie kilku istotnych celów związanych z funkcjonowaniem rynku energetycznego w Polsce, tj. w części dotyczącej:
- zasad przyłączeń źródeł wytwórczych do sieci elektroenergetycznej,
- wzmocnienia pozycji odbiorcy na rynku energii elektrycznej,
- usprawnienia procesu planowania rozwoju sieci elektroenergetycznej (przesyłowej i dystrybucyjnej) oraz czasu przyłączenia przy równoczesnej optymalizacji kosztów i nakładów związanych z przyłączeniem się do sieci.
Zasadniczym celem ustawy jest odblokowanie niewykorzystywanych i nierealizowanych wydanych warunków przyłączenia źródeł wytwórczych energii do sieci elektroenergetycznej, których moc przyłączeniowa kilkukrotnie przekracza już możliwości odbioru i zużycia energii w krajowym systemie energetycznym.
Planowane zmiany w Prawie energetycznym mają wpłynąć pozytywnie na przyspieszenie procesu transformacji energetycznej i zwiększenie bezpieczeństwa dostaw energii elektrycznej – gdyż sam proces przyłączenia źródeł wytwórczych do sieci ma być bardziej sprawny, przejrzysty i mniej podatny na działania spekulacyjne. Istniejąca sieć elektroenergetyczna będzie wykorzystywana w bardziej adekwatny sposób, co pozwoli na zwiększenie liczby obiektów możliwych do przyłączenia. W praktyce chodzi głównie nowe moce wytwórcze w energetyce wiatrowej i słonecznej oraz moce przyłączeniowe dla magazynów energii. Dzięki wprowadzanym rozwiązaniom ma zmniejszyć się kolejka podmiotów ubiegających się o możliwość przyłączenia do sieci, dzięki temu łatwiej będzie uzyskać warunki przyłączenia, a sam proces przyłączenia będzie mógł zostać zrealizowany szybciej. To z kolei zwiększy pewności otrzymania warunków przyłączenia i przyłączenia do sieci w możliwie nieodległym terminie, dzięki czemu ogólne koszty dla inwestorów będą niższe.
Wejście w życie ustawy jest również niezbędne dla terminowej realizacji zobowiązań wynikających z Krajowego Planu Odbudowy (KPO). Wpisując się w realizację reformy zapisanej w KPO a dotyczącej wprowadzenia rozwiązań regulacyjnych dla przyspieszenia integracji OZE z sieciami dystrybucyjnymi – reforma G1.2.2 Usuwanie barier dla integracji odnawialnych źródeł energii z sieciami elektroenergetycznymi, kamień milowy G14G.
Jednocześnie nowelizacja stanowi element pakietu antyblackoutowego – zwiększa odporność Krajowego Systemu Elektroenergetycznego na zakłócenia, awarie i cyberataki, co jest odpowiedzią na ryzyko blackoutów w Europie.
Nowelizacja ma też na celu wykonanie prawa Unii Europejskiej, tj. wdrożenie postanowień dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1711 z dnia 13 czerwca 2024 r. zmieniającej dyrektywy (UE) 2018/2001 i (UE) 2019/944 w odniesieniu do poprawy struktury unijnego rynku energii elektrycznej (Dz.Urz. UE L 2024/1711 z 26.06.2024), która zobowiązuje m. in. do zwiększenia elastyczności i transparentności procesu przyłączeniowego.
Ustawa ma przyczynić się również do zwiększenia transparentności funkcjonowania rynku energii elektrycznej poprzez zapewnienie stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1106 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzeń (UE) nr 1227/2011 i (UE) 2019/942 w odniesieniu do poprawy ochrony Unii przed manipulacjami na hurtowym rynku energii (Dz.Urz. UE L 2024/1106 z 17.04.2024).
Kiedy zmiany wchodzą w życie?
Ustawa weszła w życie co do zasady 30 kwietnia 2026 r., za wyjątkiem części przepisów, które weszły w życie z dniem z dniem 16 kwietnia 2026 r., oraz części przepisów, które wejdą w życie z dniem 16 października 2026 r.
Większa ochrona odbiorców energii
Więcej gospodarstw domowych będzie mogło skorzystać z pomocy w opłacaniu rachunków za energię elektryczną. Mechanizmy wsparcia zostały rozszerzone, aby objąć nimi także osoby dotknięte ubóstwem energetycznym. To oznacza większy dostęp do rozwiązań pomagających utrzymać ciągłość dostaw energii oraz ograniczyć ryzyko narastania zadłużenia.
Kto może skorzystać ze wsparcia?
Do tej pory programy wsparcia były dostępne dla tzw. odbiorców wrażliwych energii elektrycznej lub paliw gazowych, którzy mieli przyznany dodatek mieszkaniowy. Po zmianach katalog osób uprawnionych został rozszerzony.
Nowe przepisy obejmują gospodarstwa domowe znajdujące się w trudnej sytuacji energetycznej, w szczególności osoby mieszkające w budynkach o niskiej efektywności energetycznej i ponoszące wysokie koszty ogrzewania oraz zużycia energii.
Zmiany wynikają z wejścia w życie ustawy z 13 marca 2026 r. zmieniającej ustawę – Prawo energetyczne oraz niektóre inne ustawy
Jaką pomoc można otrzymać?
Rozwiązania mają pomóc gospodarstwom domowym w utrzymaniu płynności finansowej i uniknięciu wstrzymania dostaw energii elektrycznej z powodu zaległych i bieżących płatności
Odbiorcy energii mogą ubiegać się u sprzedawców energii elektrycznej m.in. o:
- odroczenie terminu płatności należności za energię
- rozłożenie należności na raty
- umorzenie całości lub części zaległości
- odstąpienie od naliczania odsetek za opóźnienia w płatnościach
- zawieszenie postępowań egzekucyjnych
- stosowanie innych form wsparcia przewidzianych w programach opracowywanych przez sprzedawców energii
Kryterium efektywności energetycznej budynku
Jednym z kryteriów uznania gospodarstwa za dotknięte ubóstwem energetycznym jest zamieszkiwanie w lokalu lub budynku o niskiej efektywności energetycznej, rozumianym jako budynek należący do 43% obiektów o najgorszej charakterystyce energetycznej.
Do oceny, czy w 2026 r. budynek należy do 43% obiektów o najgorszej charakterystyce energetycznej, należy przyjąć graniczny poziom zużycia nieodnawialnej energii pierwotnej w wysokości:
- 142 kWh/(m2·rok) dla budynków wielorodzinnych,
- 163,5 kWh/(m2·rok) dla budynków jednorodzinnych
- na podstawie danych ze świadectw charakterystyki energetycznej budynków sporządzonych w centralnym rejestrze charakterystyki energetycznej budynków (stan na grudzień 2025 r.), przekazanych przez Ministra Rozwoju i Technologii.
Osoby spełniające ustawowe kryteria mogą złożyć wniosek bezpośrednio do swojego sprzedawcy energii elektrycznej. Szczegółowe zasady i zakres pomocy są określane w programach wsparcia przygotowanych przez poszczególnych sprzedawców energii.