Nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie regulacji dotyczących zawodu asystenta sędziego, obejmujące utworzenie nowego stanowiska młodszego asystenta sędziego jako dodatkowego, najniższego w grupie stanowisk asystenckich oraz nowe zasady kształtowania wysokości wynagrodzeń asystentów sędziów.
Co przewidziano w ustawie z dnia 27 lutego 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw?
Nowelizacja ustawy o zmianie ustawy o ustroju sądów powszechnych wprowadza możliwość zatrudniania w sądach powszechnych studentów jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, którzy ukończyli trzeci rok tych studiów oraz modyfikuje się w niezbędnym zakresie przepisy dotyczące pozostałych stanowisk asystenckich, czyli asystenta sędziego i starszego asystenta sędziego.
Nabór na stanowiska młodszych asystentów sędziów będzie przeprowadzany w trybie konkursowym. Młodszy asystent sędziego będzie zatrudniany na podstawie umowy o pracę na czas określony (maksymalnie na 33 miesiące), zaś po uzyskaniu tytułu magistra prawa będzie przenoszony na stanowisko asystenta sędziego. Przez cały okres zatrudnienia młodszy asystent sędziego będzie musiał mieć status studenta (w przypadku skreślenia z listy studentów będzie obowiązany powiadomić o tym prezesa sądu, w którym jest zatrudniony). W celu weryfikacji tej okoliczności prezesi sądów uzyskają możliwość wglądu do wykazu studentów w prowadzonym przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on.
Staż pracy na stanowisku młodszego asystenta sędziego będzie wliczany do 7-letniego stażu wymaganego do awansu na stanowisko starszego asystenta sędziego, natomiast nie będzie uwzględniany jako okres pracy na stanowisku asystenckim uprawniający – pod warunkiem spełnienia innych przesłanek ustawowych – do wpisu na listę adwokatów albo na listę radców prawnych bez konieczności zdania egzaminu odpowiednio adwokackiego albo radcowskiego, do przystąpienia do tych egzaminów albo do egzaminu notarialnego bez odbywania aplikacji organizowanej przez dany samorząd zawodowy, do ubiegania się o przyjęcie na uzupełniającą aplikację sędziowską bądź uzupełniającą aplikację prokuratorską prowadzoną w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, do mianowania na stanowisko asesora prokuratorskiego, czy też do zatrudnienia na stanowisku radcy Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.
Praca na stanowisku młodszego asystenta sędziego nie będzie zaliczana także do 5-letniego okresu zatrudnienia, który umożliwia mianowanie na stanowisko referendarza sądowego z pominięciem wymogu m.in. złożenia egzaminu referendarskiego, sędziowskiego, prokuratorskiego, notarialnego, adwokackiego tudzież radcowskiego.
Zmiany w: ustawie z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, ustawie z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie, ustawie z dnia 23 stycznia 2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury, ustawie z dnia 28 stycznia 2016 r. – Prawo o prokuraturze, ustawie z dnia 15 grudnia 2016 r. o Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej oraz ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - mają charakter wynikowy.
Kiedy nowelizacja wejdzie w życie?
Ustawa wejdzie w życie w po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.
Nowe możliwości dla studentów prawa
Studenci prawa zyskają szansę na zdobycie cennego doświadczenia w sądach już w trakcie studiów. Dzięki nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych sądy będą mogły działać sprawniej, szybciej rozpatrywać sprawy i efektywniej obsadzać wakaty na stanowiskach asystenckich.
Nowelizacja ustawy wprowadza stanowisko młodszego asystenta sędziego. Głównym celem zmian jest rozwiązanie problemów kadrowych w sądownictwie oraz zachęcenie młodych prawników do pracy w sektorze publicznym, zamiast ucieczki do sektora prywatnego.
Kto może zostać młodszym asystentem?
Młodszym asystentem sędziego mogą zostać studenci po trzecim roku jednolitych studiów magisterskich na kierunku prawo, którzy:
- ukończyli co najmniej 20 lat,
- zachowują status studenta,
- posiadają nieskazitelny charakter.
Celem nowelizacji jest pozyskanie wyróżniających się osób, wykorzystanie ich potencjału intelektualnego oraz zachęcenie do kontynuowania kariery w wymiarze sprawiedliwości po uzyskaniu tytułu magistra.
Dla porównania: dotychczas asystentem sędziego mógł zostać absolwent studiów prawniczych (min. 23 lata), natomiast starszym asystentem – osoba z co najmniej 10-letnim stażem lub po zdanym egzaminie sędziowskim bądź prokuratorskim.
Korzyści i rekrutacja
- "Nowoczesny wymiar sprawiedliwości czerpie z realiów rynku - jeśli studenci radzą sobie w kancelariach czy korporacjach, równie dobrze odnajdą się w sądach" - podkreślił Dariusz Mazur, Wiceminister Sprawiedliwości. - "Dzięki temu studenci zyskają możliwość zdobycia pierwszego merytorycznego doświadczenia w sądzie jeszcze w trakcie studiów. Chcemy, by najlepsi adepci prawa już teraz mogli zaangażować się w działanie wymiaru sprawiedliwości, wspierać sędziów w codziennej pracy i odciążyć ich od prostszych, czasochłonnych obowiązków" – dodał wiceminister.
Kandydaci będą rekrutowani w drodze konkursu, zapewniając rzetelną ocenę wiedzy i predyspozycji - rozwiązanie to jest znane z innych krajów europejskich, np. stanowiska paralegal w Wielkiej Brytanii. Asystenci sędziego wykonują czynności przygotowawcze do spraw sądowych oraz administracyjne, co przyspieszy postępowania i poprawi efektywność sądów.
Wynagrodzenie brutto ma wynosić: młodszy asystent 5500-6500 zł, asystent 6500-8000 zł, starszy asystent 8000-9000 zł (dokładne stawki ustali rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości).
Ministerstwo Sprawiedliwości systematycznie modernizuje sądownictwo, promując zawód asystenta sędziego poprzez ogólnopolski projekt „Asystent Sędziego - Prawo. Praktyka. Przyszłość”. Utworzenie stanowiska młodszego asystenta sędziego to ważny krok ku bardziej elastycznemu systemowi, który wspiera rozwój utalentowanych młodych prawników i jednocześnie odpowiada na aktualne wyzwania kadrowe sądów.