Wyłączenie darowizny z masy spadkowej

Pytanie:

Wnuczka otrzymała aktem notarialnym darowiznę nieruchomości od dziadka z zaznaczeniem, że ta darowizna jest wyłączona z masy spadkowej. Po śmierci dziadka okazało się, że to wyłączenie nie jest ważne i wnuczka jest zobowiązana do wypłaty zachowków. W jakich sytuacjach wyłączenie darowizny z masy spadkowej jest skuteczne?

Masz inne pytanie do prawnika?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Na wstępie należy zaznaczyć, iż zachowek jest instytucją prawa spadkowego mającą zabezpieczać interesy najbliższej rodziny spadkodawcy (spadkobierców ustawowych). Ich roszczenie o zachowek aktywuje się, gdy:

  • spadkodawca rozporządził spadkiem w testamencie pozbawiając tym samym spadku osoby, które dziedziczyłby z ustawy (art. 991 k.c.),

  • jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2004 roku, sygn. akt II CK 444/2002).

Zachowek przysługuje w/ ww sytuacjach, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Wysokość zachowku kształtuje się w następujący sposób: 

  • jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym,
  • w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Zgodnie z art. 993 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się natomiast według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.).

Przypadki pominięcia uczynionej darowizny przy obliczaniu zachowku wymienia art. 994 k.c. Zanim zostaną one przedstawione wskazać należy, iż przepisy o zachowku nie przewidują możliwości wyłączenia darowizny od zachowku na skutek oświadczenia spadkodawcy. Instytucja taka występuje natomiast przy dziale spadku (por. niżej).

Sytuacje te reguluje art. 1039 k.c. i następne. Zgodnie z nimi jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania do sytuacji, gdy spadkobiercy ustawowi kierują swoje roszczenie o wypłatę zachowku.

Wracając natomiast do art. 994 k.c., wyłącza on od zaliczenia na zachowek:

  • drobne darowizny,
  • darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

W niniejszej sytuacji mógłby znaleźć zastosowanie co najwyżej drugi z wyjątków. Stałoby się tak, gdyby darowizna była uczyniona przed więcej niż 10 laty, a wnuczka nie dziedziczyłaby po dziadku z ustawy, a co za tym idzie nie byłaby uprawniona do zachowku. Dziedziczenie z ustawy wnuczki miałoby miejsce, gdyby przed śmiercią dziadka umarł jej rodzic będący zstępnym dziadka. W takim bowiem przypadku jego udział spadkowy przeszedłby na jego zstępnych (art. 931 par. 2 k.c.).

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 14.9.2018

    Darowizna - czyli jak coś komuś podarować...

    Jak zawrzeć umowę darowizny, żeby była ona skuteczna. Kiedy i z jakich przyczyn można odwołać darowiznę? Czy w umowie darowizny można obdarowanego do czegoś zobowiązać i jakie to rodzi konsekwencje? (...)

  • 8.9.2016

    Umowny dział spadku

    Jeżeli spadek przypadł więcej niż jednemu spadkobiercy, to od momentu śmierci spadkodawcy jego majątek staje się współwłasnością wszystkich spadkobierców w odpowiednich częściach, (...)

  • 29.8.2018

    Zachowek - czym jest zachowek i komu się należy?

    Podstawową zasadą prawa spadkowego jest swoboda testowania. Oznacza ona, iż spadkodawca może za życia w drodze testamentu dowolnie rozrządzić swoim majątkiem, jeśli zaś tego nie uczyni, krąg (...)

  • 30.11.2004

    Jakie składniki majątku upadłego wchodzą w skład masy upadłości?

    Masa upadłości to najprościej mówiąc majątek dłużnika, z którego jego wierzyciele będą zaspokojeni. Ponieważ dłużnik częstokroć dysponuje majątkiem, którego nie wszystkie elementy są (...)

  • 25.4.2017

    Kto może dochodzić zachowku?

    Roszczenie o zachowek jest formą ochrony prawnej interesów majątkowych osób najbliższych spadkobiercy. Dzięki niemu mogą oni dochodzić części swojej schedy spadkowej, pomimo pominięcia (...)