Działalność gospodarcza

Własność

Zasady obrotu skamielinami i innymi minerałami - opinia prawna

Strona 1 z 6

Stan faktyczny

Proszę o informacje dotyczące praw własności do znalezionych skamielin, minerałów, meteorytów, bursztynu oraz o podanie uwarunkowań prawnych związanych z przetwarzaniem, obrotem, w tym exportem i importem tych przedmiotów w ramach działalności gospodarczej oraz obrotem w ramach działalności kolekcjonerskiej.

Porada prawna

1. Prawo własności meteorytów

Kwestia prawa własności meteorytów należy do spornych w nauce prawa, przede wszystkim ze względu na niemożność sformułowania jednoznacznej definicji meteorytów w oparciu o przepisy. W pierwszej kolejności należy zbadać, czy meteoryt podlega regulacji ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. 2003 r. Nr 162, poz. 1568). Na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury meteoryty zaliczane były przez niektórych do „dóbr kultury”, zdefiniowanych jako „przedmioty ruchome lub nieruchome, dawne lub współczesne mające znaczenie dla dziedzictwa i rozwoju kulturalnego ze względu na ich wartość historyczną, naukową lub artystyczną”. Przedmiotem ochrony na gruncie tej ustawy mogły być również rzadkie okazy przyrody żywej lub martwej, jeżeli nie podlegały przepisom o ochronie przyrody. Meteoryty zaliczane były jednocześnie przez część znawców tej dziedziny do znalezisk archeologicznych, co skutkowało przyjęciem, że właścicielem meteorytów z mocy prawa był Skarb Państwa. Ustawa o ochronie dóbr kultury została zastąpiona ustawą o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, która w art. 3 pkt 4 odmiennie definiuje „zabytek”, uznając że jest to „nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich część lub zespół, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową”. Za zabytek archeologiczny na gruncie ustawy uważa się natomiast zabytek nieruchomy, będący powierzchniową, podziemną lub podwodną pozostałością egzystencji i działalności człowieka, złożoną z nawarstwień kulturowych i znajdujących się w nich wytworów bądź ich śladów albo zabytek ruchomy, będący tym wytworem. Jak wynika z przedstawionych definicji, zabytkiem może być tylko przedmiot będący dziełem człowieka lub pozostałością jego działalności, co wyklucza uznanie meteorytu zarówno za zabytek, jak i zabytek archeologiczny, a w konsekwencji zastosowanie ustawy o ochronie zabytków i wynikających z niej ograniczeń do meteorytów.

Wykluczyć też należy w tym przypadku stosowanie ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. 1994 r. Nr 27, poz. 96), dalej p.g.g., jako że pozyskiwanie meteorytów nie łączy się z wykonywaniem robót górniczych, a w związku z tym podlega wyłączeniu spod regulacji tej ustawy na podstawie art. 4 pkt 3 p.g.g.. Poza tym, meteoryty nie występują w postaci „złóż”, nie mógłby zatem znaleźć tu zastosowania art. 7 wyżej powołanej ustawy, przewidujący, ze Skarb Państwa jest z mocy prawa właścicielem złóż kopalin, nie stanowiących części składowych nieruchomości.

Zbadać teraz należy, czy meteoryty podlegają regulacji ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. 2004 r. Nr 92, poz. 880), dalej u.o.p. Zgodnie z art. 2 tej ustawy ochrona przyrody polega na zachowaniu, zrównoważonym użytkowaniu oraz odnawianiu zasobów, tworów przyrody żywej i nieożywionej oraz kopalnych szczątków roślin i zwierząt, natomiast celem ochrony przyrody jest m.in. zachowanie dziedzictwa geologicznego i paleontologicznego. W związku z tym należy uznać, że meteoryty podlegają, przynamniej w części, regulacji powyższej ustawy. Jednakże ustawa ta nie daje nam odpowiedzi na pytanie, kto i w jaki sposób staje się właścicielem meteorytu.

W związku z tym należy uznać, w braku regulacji szczególnych, że do rozstrzygania kwestii własności meteorytów znajdą zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego, dalej k.c.. Takie samo stanowisko prezentują A. Kotowiecka, M. Skórka Prawo własności meteorytów, Prokuratura i Prawo 11/2002, str. 97-111). W pierwszej kolejności należy rozstrzygnąć, czym jest meteoryt na gruncie Kodeksu cywilnego. Uznaje się, że jest to rzecz ruchoma, nie będąca częścią składową nieruchomości, na której się znajduje ani jej przynależnością, nie można jej również przypisać cech pożytku naturalnego. Konsekwencją takiej kwalifikacji prawnej meteorytu jest uznanie, że fragmenty meteorytów w świetle prawa cywilnego mają charakter samodzielnych rzeczy ruchomych nie związanych prawnie z nieruchomością, na którą spadły. Wobec tego nie można stwierdzić, że własność meteorytu nabywa automatycznie właściciel nieruchomości, na którą ten meteoryt spadł (jest to skutkiem nieuznania meteorytu za część składową nieruchomości). Przyjmuje się również, że nie mają w tym wypadku zastosowania przepisy regulujące znalezienie rzeczy zgubionej, gdyż meteoryt nie jest „rzeczą zgubioną”, chyba że mamy do czynienia z sytuacją, gdy ktoś nabył już wcześniej własność meteorytu, a następnie meteoryt zgubił (co jest przypadkiem raczej hipotetycznym, bowiem w znakomitej większości znalezione meteoryty nie były wcześniej niczyją własnością).

Śledź nas na:

Czytaj dalej (strona 1 z 6)

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE: