7.7.2021

Zespół
e-prawnik.pl

Co to jest kara umowna i kiedy można ją stosować?

Zawarcie umowy niesie za sobą ryzyko wystąpienia okoliczności powodujących niebezpieczeństwo jej niewykonania. Dotyczy to zwłaszcza umów długoterminowych. Okoliczności te oczywiście mogą być zarówno zawinionymi ze strony jednej ze stron, obu razem, jak również może i zachodzić sytuacja, gdy żadna ze stron nie będzie ponosiła winy w niewykonaniu umowy. Zabezpieczeniem na taką ewentualność jest instytucja kary umownej. Stosowana jest ona tylko w odniesieniu do zobowiązań niepieniężnych - mówiąc kolokwialnie, w stosunku do zobowiązań, które nie są wyrażone w pieniądzu. Kara umowna pełni rolę zabezpieczenia trwałości umowy, jej wykonania oraz pełni zarazem funkcję odszkodowawczą.

Porady prawne

Czego zabezpieczeniem może być kara umowna?

Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna). Zastrzeżenie w umowie kary umownej jest uzależnione wyłącznie od woli stron umowy. Celem kary umownej jest zabezpieczenie się jednego lub obojga kontrahentów przed niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania. Zabezpieczenie to może dotyczyć jedynie zobowiązania niepieniężnego. Nie jest zatem dopuszczalne stosowanie instytucji kary umownej w zobowiązaniach pieniężnych. W stosunku do zobowiązań pieniężnych ustawodawca przewidział inne sposoby zabezpieczeń.

Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej. Zastrzeżenie w umowie kary pieniężnej o funkcjach prewencyjno-represyjnych, motywującej dłużnika do wykonania świadczenia niepieniężnego w oznaczonym terminie jest na gruncie przepisów prawa cywilnego dopuszczalne, podlega jednak kontroli ze względu na ogólne zasady dotyczące treści czynności prawnych oraz wykonywania praw podmiotowych.

Jak określić sposób zabezpieczenia?

Kara umowna może obejmować trzy grupy zdarzeń, a mianowicie:

  1. niewykonanie zobowiązania,

  2. nienależyte wykonanie zobowiązania w ogólności,

  3. konkretne uchybienia w zakresie sposobu wykonania zobowiązania. W jednej umowie można przewidzieć odrębną karę za niewykonanie, a odrębną za nienależyte wykonanie zobowiązania. Kara umowna oczywiście może być określona zarówno kwotowo jak również i procentowo. Nie jest też zabronione jej stosowanie w innych niż pieniądz miernikach wartości.

Kara umowna o odszkodowanie

Kara umowna ma charakter akcesoryjny – to znaczy nieważność zobowiązania umownego powoduje, że nie można się jej będzie domagać. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. Wyraźnie zatem strony muszą przewidywać możliwość uzupełnienia powstałej szkody w razie, gdy sama kara nie wystarcza na jej pokrycie.

Kara umowna stanowi odszkodowanie umowne, i jak każde odszkodowanie przysługuje na zasadzie winy. Od odszkodowania sensu stricto kara umowna różni się tylko tym, że należy się bez względu na wysokość szkody, jeżeli chodzi natomiast o podstawy odpowiedzialności, ustawodawca nie wprowadził w tym zakresie zasad odrębnych. Zobowiązany do zapłaty kary umownej może więc bronić się zarzutem - podobnie jak każdy dłużnik zobowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania - że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Co jest przesłanką zapłaty kary umownej?

Wysokość szkody nie ma znaczenia dla powstania roszczenia o wypłatę kary umownej. Niemniej jednak przesłanką powstania roszczenia o zapłatę kary umownej jest między innymi także szkoda wyrządzona wierzycielowi na skutek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, dlatego też, jeżeli tylko dłużnik zdoła udowodnić zupełny brak szkody wierzyciela, to w konsekwencji wykaże też, iż kara umowna nie przysługuje.

Wykonanie częściowe zobowiązania ma znaczący wpływ na wysokość kary umownej. Mimo zasady, że powstanie szkody bez względu na jej wysokość powoduje powstanie obowiązku zapłaty kary umownej, to zobowiązany może żądać jej obniżenia. Kodeks cywilny bowiem stanowi, że jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. Zachodzi taka sytuacja zwłaszcza jeżeli dłużnik wykonał w oznaczonym terminie świadczenie w znacznej części, zaś zwłoka w wykonaniu pozostałej części świadczenia nie jest nadmierna, zasadne jest miarkowanie kary pieniężnej stosownie do stopnia, w jakim cel uprawnienia wierzyciela został osiągnięty.

Podobne rozwiązanie przewiduje ustawodawca w przypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Pamiętać należy, iż niedozwolonymi postanowieniami umownymi są między innymi takie, które nakładają na konsumenta, który nie wykonał zobowiązania lub odstąpił od umowy, obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej. Uregulowanie to dotyczy tylko stosunków pomiędzy konsumentem a profesjonalistą. Częściowe uchylenie się od zapłaty kary umownej następuje w drodze orzeczenia sądowego.  

Pamiętaj, że:

  • Można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna).

  • Nie jest zatem dopuszczalne stosowanie instytucji kary umownej w zobowiązaniach pieniężnych.

  • Nie jest dopuszczalne kumulatywne zastrzeżenie - na wypadek opóźnienia się dłużnika ze spełnieniem świadczenia pieniężnego obowiązku zapłaty określonej sumy pieniężnej oraz odsetek ustawowych.

  • Wysokość szkody nie ma znaczenia dla powstania roszczenia o wypłatę kary umownej.

  • Wykonanie częściowe zobowiązania ma znaczący wpływ na wysokość kary umownej.

  • Podobne rozwiązanie przewiduje ustawodawca w przypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

Podstawa prawna:

Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Kara umowna - wybrane zagadnienia

Kara umowna - wybrane zagadnienia

W obrocie gospodarczym coraz większym powodzeniem cieszy się instytucja kary umownej. Jest ona zastrzega w różnego rodzaju kontraktach, np. w umowach zlecenia czy w umowach przedwstępnych, ponieważ upraszcza ona dochodzenie odszkodowania. Jednakże nie zawsze znajduje ona właściwe zastosowanie. (...)

Czy kara umowna podlega VAT?

Czy kara umowna podlega VAT?

Co to jest kara umowna?     Instytucja kary umownej została uregulowana w art. 483 Kodeksu cywilnego i należy ją rozumieć jako rodzaj sankcji cywilnoprawnej zastrzeżonej na wypadek szkód powstałych w wyniku niewykoniania lub niewłaściwego wykonania umowy i rodzaj odszkodowania. (...)

Co zrobić, jeśli umowa o dzieło jest niewłaściwie wykonywana?

Co zrobić, jeśli umowa o dzieło jest niewłaściwie wykonywana?

Jeśli przyjmujący zamówienie się spóźnia…  Zamawiający ma prawo kontroli sposobu wykonywania umowy. Może więc oceniać rzetelność wykonawcy oraz prawdopodobieństwo dotrzymania terminu. Zgodnie z art. 635 Kodeksu cywilnego (K.c.), jeżeli przyjmujący zamówienie (...)

Odpowiedzialność kontraktowa stron umowy deweloperskiej

Odpowiedzialność kontraktowa stron umowy deweloperskiej

  Ogólne zasady odpowiedzialności kontraktowej Generalna zasada określająca odpowiedzialność stron umowy deweloperskiej wyrażona jest w art. 471 Kodeksu cywilnego (dalej: KC). Zgodnie z tym przepisem, dłużnik zobowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego (...)

Pracownicze Plany Kapitałowe - informacje dla pracodawców

Pracownicze Plany Kapitałowe - informacje dla pracodawców

Z dniem 1 stycznia 2019 r. weszła w życie ustawa o pracowniczych planach kapitałowych. Z uwagi na skalę reformy przewidziano stopniowe (co 6 miesięcy) włączanie kolejnych grup podmiotów do programu w okresie 2 lat, począwszy od 1 stycznia 2019 r. – od największych przedsiębiorstw, (...)

Zakaz konkurencji a samozatrudnienie - opinia prawna

Zakaz konkurencji a samozatrudnienie - opinia prawna

Stan faktyczny Od roku 2001 do marca 2006 byłam zatrudniona na stanowisku handlowca, na zasadach tzw. samozatrudnienia. Do obowiązków wynikających z umowy zlecenia należało m.in. pozyskiwanie i obsługa klientów. Wynagrodzenie otrzymywane było przeze mnie miesięcznie (...)

Miarkowanie kary umownej

Miarkowanie kary umownej

Instytucja kary umownej została uregulowana w Kodeksie cywilnym (art. 483 i nast.). Zgodnie z nim można w umowie zastrzec, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy. Jest to więc zryczałtowana (...)

Nakładanie kar administracyjnych

Nakładanie kar administracyjnych

Kary administracyjne mają być adekwatne do naruszenia prawa Ustawa z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw wprowadziła wiele istotnych zmian w procedurze administracyjnej. Do podstawowych celów tej nowelizacji (...)

Jak zawrzeć umowę z deweloperem?

Jak zawrzeć umowę z deweloperem?

  Umowa z deweloperem - podstawowe zasady   Oferta, z jaką wychodzi do klientów deweloper powinna zawierać pełną informację o terenie, na którym ma powstać budynek, projekt budynku, mieszkania, wyposażenie i standard, określać też cenę za 1 m2 i termin realizacji (...)

Bezpieczne wakacje dzieci i młodzieży

Bezpieczne wakacje dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo dzieci i młodzieży na wakacjach - pod okiem rodziców Wakacyjna beztroska sprzyja różnego rodzaju zagrożeniom, na które narażone są dzieci i młodzież. Pamiętajmy, że urlop nie zwalnia rodziców i opiekunów z odpowiedzialności za bezpieczeństwo (...)

Uporczywe nękanie - stalking, czyli co grozi stalkerowi?

Uporczywe nękanie - stalking, czyli co grozi stalkerowi?

Wraz z rozwojem techniki coraz więcej osób staje się ofiarami uporczywego nękania. Jak się bronić przed stalkerem? Stalking – czyli co? "Stalking" to określenie pochodzące z języka angielskiego i oznacza „skradanie się” lub „podchody”. Pod koniec lat (...)

Fryzjer ponad obostrzeniami...

Fryzjer ponad obostrzeniami...

WSA w Opolu wydał wyrok (sygn. akt II SA/Op 219/20), w którym uchylił karę grzywny 10 tys. zł nałożoną przez Sanepid na fryzjera. W uzasadnieniu wskazał, że GIS nie może nakładać kar administracyjnych na podstawie rozporządzenia. ##baner## Sentencja Wojewódzki (...)

Jak złożyć wniosek o wydanie Wiążącej Informacji Stawkowej?

Jak złożyć wniosek o wydanie Wiążącej Informacji Stawkowej?

Sprzedajesz towary lub usługi i nie jesteś pewien czy używasz poprawnej klasyfikacji lub właściwej stawki VAT? Poproś o interpretację Krajową Informację Skarbową - złóż wniosek o wydanie wiążącej informacji stawkowej (WIS) i skorzystaj z ochrony prawnej. ##baner## Jakich stawek (...)

Co to jest hipoteka i jak ją ustanowić?

Co to jest hipoteka i jak ją ustanowić?

Hipoteka jest tzw. rzeczowym środkiem zabezpieczenia wierzytelności. Należy do grupy ograniczonych praw rzeczowych. Ustanawia się ją dla zabezpieczenia wierzytelności na nieruchomościach oraz na niektórych prawach. Jaki jest cel ustanowienia hipoteki? Celem ustanowienia hipoteki jest zabezpieczenie (...)

Kiedy świadczenie ma charakter niepieniężny, czyli możliwość zastrzeżenia kary umownej - opinia prawna

Kiedy świadczenie ma charakter niepieniężny, czyli możliwość zastrzeżenia kary umownej - opinia prawna

Stan faktyczny Moja firma zajmuje się usługami doradczymi wdrażania systemów zarządzania jakością. Zawiera z klientami umowy według określonego wzorca. Paragraf piąty umowy określa warunki odstąpienia od umowy szczególnie, kiedy któraś ze stron narusza terminy realizacji (...)

Organizacja kształcenia w nowym roku akademickim

Organizacja kształcenia w nowym roku akademickim

Rekomendacje dla władz uczelni Obecna sytuacja epidemiologiczna w Polsce sprawia, że tak jak przez ostatnie pół roku, także w roku akademickim 2020/2021 działalność dydaktyczna w uczelniach powinna być realizowana z zachowaniem aktualnie obowiązujących wymogów bezpieczeństwa (...)

Jak nie zostać wakacyjnym przemytnikiem?

Jak nie zostać wakacyjnym przemytnikiem?

Wracając z urlopu, zamiast do pracy, możesz trafić do więzienia! Wystarczy, że zabierzesz ze sobą kawałek rafy koralowej lub muszlę chronionego gatunku. Wbrew pozorom w strefie Schengen nie wszystkie towary można swobodnie przewozić. Uwaga, przemytnicy wykorzystują nieświadomych (...)

Formy opodatkowania podatkiem dochodowym działalności gospodarczej

Formy opodatkowania podatkiem dochodowym działalności gospodarczej

Dostępne formy opodatkowania podatkiem dochodowym W zależności od tego, czy rejestruje się działalność w CEIDG (jednoosobowa działalność albo spółka cywilna), czy w KRS (spółka, fundacja, spółdzielnia), opodatkowanie podatkiem dochodowym może się znacząco różnić. Osoby (...)

Płatności między przedsiębiorcami

Płatności między przedsiębiorcami

Zaliczanie do kosztów uzyskania przychodów płatności dokonywanych pomiędzy przedsiębiorcami bez pośrednictwa rachunku płatniczego Szef KAS przypomniał, że przedsiębiorcy obowiązani są dokonywać płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą za pośrednictwem (...)

Zabawki muszą być bezpieczne

Zabawki muszą być bezpieczne

Małe elementy w grzechotkach, zbyt dużo ftalanów w lalkach, pluszaki z pękniętymi szwami – takie nieprawidłowości wykryła Inspekcja Handlowa. Miała też wiele zastrzeżeń formalnych, np. brakowało danych producenta lub importera, niezbędnych ostrzeżeń czy instrukcji. W (...)

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


PORADY PRAWNIKA

Wysokość kary umownej

Wysokość kary umownej

Do jakiej wielkości można ustalić wysokość kary umownej za niewykonanie przedmiotu zamówienia w określonym umowa czasie. Czy istnieją przepisy normujące nam górną wysokość takiej kary, np. wysokość przedmiotu zamówienia wynosi 200 tys. złotych - do jakiej kwoty możemy żądać od wykonawcy (...)

Odszkodowanie ponad karę umowną

Odszkodowanie ponad karę umowną

Spółka z o.o. zawarła z klientem umowę na wykonanie dokumentacji projektowej. Umowa przewiduje kary umowne z tytułu nienależytego wykonania umowy. Klient upiera się, aby w umowie wprowadzić jeszcze zapis : "strony zastrzegają sobie prawo do odszkodowania przekraczającego wysokość kar umownych (...)

Potrącenie kar umownych z należnościami z faktur

Potrącenie kar umownych z należnościami z faktur

Spółka, jako wykonawca podpisała umowę o roboty budowlane. W umowie są zapisy dotyczące kar umownych jakimi może obciążyć Inwestor Spółkę w przypadku opóźnienia w realizacji poszczególnych etapów umowy. Jest również zapis, iż Wykonawca zgadza się na potrącenie kar umownych z należności (...)

Milczące przyjęcie oferty

Milczące przyjęcie oferty

Prowadzę firmę eksportową, która eksportuje artykuły drewniane produkowane na nasze zlecenie u polskich producentów-rzemieślników. Zamówienia składane są przez nas w formie pisemnej (przez fax) lub pocztą na adres producenta. W zamówieniu zawarte są podstawowe dane: cena, opis artykułu, (...)

Zapewnienie poufności danych zawartych w umowie

Zapewnienie poufności danych zawartych w umowie

Aktualnie realizujemy dla naszego klienta opracowanie dotyczące pozyskania finansowania zewnętrznego. W ramach usługi musimy przygotować dokumentację, która będzie zawierać sformułowania oraz dane, które mogłyby być bardzo interesujące dla konkurencji. Usługa jest rozliczana na podstawie (...)

Miarkowanie kary umownej

Miarkowanie kary umownej

Jestem właścicielem firmy budowlanej. W dniu 30 maja 2007 podpisałem umowę z klientami na wykonanie pod klucz budynku jednorodzinnego. Plac został przejęty przez moja firmę z dniem 30 czerwca 2007 i rozpoczęliśmy prace, a skończyć mieliśmy (według umowy) do 31 stycznia 2007 r. Jesteśmy (...)

Jak uwolnić się od zakazu konkurencji?

Jak uwolnić się od zakazu konkurencji?

Jestem zatrudniony w pewnej firmie transportowej. Mam podpisaną umowę o pracę na czas nieokreślony. Musiałem również podpisać umowę o zakazie konkurencji na okres 6 miesięcy po ustaniu pracy. Czy da się jakoś ten zakaz obejść? Opinia prawna dla Państwa sporządzona powstała w oparciu (...)

Możliwości zmniejszenia kary umownej

Możliwości zmniejszenia kary umownej

W umowie zawarto standardową klauzulę, " iż w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania robót w szczególności za opóźnienie nalicza się karę umowną w wysokości ... za każdy dzień zwłoki". W umowie nic więcej nie wspomniano na temat kary. Czy są jakieś sytuacje, w których (...)

Kara umowna w umowie pożyczki

Kara umowna w umowie pożyczki

Pożyczkobiorca oświadcza, że w przypadku niewywiązania się z warunków umowy, zobowiązuje się zapłacić karę umowną w określonej wysokości. Czy taka klauzula będzie obowiązująca i będzie można dochodzić jej przed sądem Kara umowna jest to rodzaj sankcji za niewykonanie lub nienależyte (...)

Kara umowna a odsetki maksymalne

Kara umowna a odsetki maksymalne

Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne). Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek (...)

Przedawnienie kary umownej

Przedawnienie kary umownej

Po zerwaniu umowy z operatorem telefonii komórkowej powstał spór o należność. Kwota główna należności uległa przedawnieniu. Jednak operator upomina się o odsetki za zwłokę w kwocie nieznacznej ponieważ część odsetek uległa również przedawnieniu oraz co jest najważniejsze karę umowną (...)

Odsetki od kary umownej

Odsetki od kary umownej

Czy od kary umownej przewidzianej w umowie można naliczać odsetki ustawowe, jeśli tak, to od jakiego terminu (w umowie kwestia terminu uregulowania kary umownej nie jest uregulowana)? Odpowiedzialność dłużnika z tytułu kary umownej opiera się na tych samych zasadach co odpowiedzialność z tytułu (...)

Niewykonanie warunków umowy sprzedaży

Niewykonanie warunków umowy sprzedaży

Moja firma zawarła z drugą firmą umowę kupna samochodu. Umowa została zawarta w trybie zapytania o cenę w wyniku zamówienia publicznego. W umowie został określony termin dostawy samochodu. Firma sprzedająca terminu nie dotrzymała, tłumacząc to różnymi czynnikami - fakt,że samochodu nie (...)

Kara umowna, odstąpienie, wykonanie zastępcze

Kara umowna, odstąpienie, wykonanie zastępcze

Podpisałem z wykonawcą umowę, zgodnie z którą miał on wykonać określone prace (wykonanie, montaż i malowanie balustrady na taras i schody domu) w terminie do 15.09.2007. W przypadku zwłoki w terminie wykonania zobowiązał się on się do zapłaty odszkodowania w wysokości 1% od kwoty 7700 (...)

Kara umowna a powstanie szkody

Kara umowna a powstanie szkody

Zawarłem umowę z deweloperem, w której zobowiązał się do zapłaty kary umownej w przypadku gdyby spoźnił się z przekazaniem mi mieszkania. Deweloper faktycznie spóźnił się, akt notarialny podpisałem z opóźnieniem. Deweloper oczywiście kary nie zapłacił, oddałem sprawę do sadu. Sąd (...)

Obrona przed żądaniem kary umownej

Obrona przed żądaniem kary umownej

Spółka podpisała umowę na dostarczenie i wdrożenie oprogramowania dla urzędu w tym przeszkolenie pracowników. W umowie zostały określone warunki tj. terminy wykonania umowy, oraz kary umowne za nienależyte lub niewykonanie w terminie umowy dotyczące wykonawcy umowy. W jednym z punktów umowy (...)