Przedawnienie

Wykonanie umowy

Rozwiązanie umowy

Niewykonanie umowy

Kary umowne

Umowa o dzieło

Umowa o roboty budowlane

Umowy

Co zrobić, jeśli umowa o dzieło jest niewłaściwie wykonywana?

Jeśli przyjmujący zamówienie się spóźnia… 

Zamawiający ma prawo kontroli sposobu wykonywania umowy. Może więc oceniać rzetelność wykonawcy oraz prawdopodobieństwo dotrzymania terminu. Zgodnie z art. 635 k.c. jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Przepis ten jest przepisem szczególnym wobec ogólnych unormowań dotyczących skutków niewykonania umów wzajemnych (np. wobec art. 491 § 1 K.c.), przez co wyłącza stosowanie przepisów ogólnych w zakresie odrębnie unormowanym. Zamawiający może więc od umowy odstąpić jeszcze przed popadnięciem kontrahenta w zwłokę i bez konieczności wyznaczania mu dodatkowego terminu do rozpoczęcia lub kontynuowania i ukończenia dzieła. 

A co, jeśli wykonawca wykonuje dzieło wadliwie?

Według art. 636 § 1 K.c., jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie. Zasada ta nie ma zastosowania po odebraniu dzieła. Roszczenia takie nie mają charakteru odszkodowawczego.

Istotne jest przy tym, że zamawiający nie jest na ogół lepiej zorientowany w technologii wykonywania określonych prac przez przyjmującego zamówienie. Niewezwanie do zmiany sposobu wykonywania dzieła nie uzasadnia zatem z reguły przypisania mu przyczynienia się do powstania lub zwiększenia rozmiarów szkody (co zmniejszałoby odszkodowanie). 

Są dzieła, których wykonanie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie (np. namalowanie obrazu przez artystę czy fryzura zamówiona u renomowanego mistrza fryzjerskiego). Nie jest wtedy możliwe (poza czynnościami przygotowawczymi lub czysto technicznymi) powierzenie ich wykonania innej osobie. W tym przypadku zamawiającemu pozostaje zatem jedynie uprawnienie do odstąpienia od umowy. Istotne jest więc ustalenie, czy w danych okolicznościach ktokolwiek inny będzie mógł rozpoczęte dzieło poprawić lub dokończyć.

Jeżeli zamawiający posłuży się inną osobą, pierwotny wykonawca dzieła poniesie związane z tym koszty, a także odpowiedzialność za możliwe negatywne skutki. Odpowiada on za tę inną osobę, jak za własne działanie lub zaniechanie, choć nie on dokonywał jej wyboru. W pojęciu obciążającego go niebezpieczeństwa mieści się przypkonadkowa utrata czy uszkodzenie materiału lub przedmiotu już rozpoczętego dzieła. Może się od niej uwolnić, jeśli wykaże, że skutki takie wystąpiłyby niezależnie od konieczności powierzenia wykonania dzieła innej osobie.  

Jeżeli zamawiający sam dostarczył materiału, może on w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonania dzieła innej osobie żądać zwrotu materiału i wydania rozpoczętego dzieła. Uprawnienie to przysługuje tylko zamawiającemu. Jeśli skorzysta z niego w sytuacji, gdy jego materiał został już przetworzony w rozpoczęte dzieło, brak jest uregulowania co do obowiązku zapłaty przez niego odpowiedniej części wynagrodzenia. W literaturze ścierają się dwa poglądy co do tej kwestii. Według pierwszego, rozpoczęte dzieło może mieć dla zamawiającego określoną wartość, powinien więc zapłacić za zużyty materiał, w przeciwnym bowiem razie bezpodstawnie by się wzbogacił. Inni zaś twierdzą, iż zamawiającemu może raczej chodzić nie o ekwiwalent wartości rozpoczętego z jego materiału dzieła, ale o ewentualne wynagrodzenie tego wkładu pracy wykonującego dzieło, który - mimo wadliwego wykonywania dzieła - może być jednak wykorzystany. 

Wadliwie wykonujący dzieło nie może natomiast żądać, żeby zamawiający korzystał z materiału przeznaczonego przez niego na wykonanie dzieła lub z rozpoczętego wadliwie dzieła. 

Co można zrobić, gdy gotowe dzieło jest wadliwe? – Rękojmia z tytułu wad dzieła

Zamawiający może odmówić przyjęcia dzieła dotkniętego wadą (fizyczną lub prawną) bez potrzeby wykazywania, że zawinił ją przyjmujący zamówienie. Po odebraniu dzieła zamawiającego chronią zaś przepisy o rękojmi za wady. 

Jak stanowi art. 637 § 1 K.c., jeżeli dzieło ma wady, zamawiający może żądać ich usunięcia, wyznaczając w tym celu przyjmującemu zamówienie odpowiedni termin z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu nie przyjmie naprawy. Przyjmujący może odmówić naprawy, gdyby wymagała nadmiernych kosztów. Odpowiedni termin winien być wyznaczony z uwzględnieniem potrzeb zamawiającego (np. związanych z określonym sezonem) oraz przedmiotu dzieła, rodzaju i skali wad oraz koniecznego nakładu pracy. Zamawiający może w ten sposób domagać się usunięcia każdej wady dzieła. Porównawczym kryterium oceny, czy koszty naprawy są nadmierne, będzie wartość samego dzieła, mierzona wysokością umownego wynagrodzenia (i ewentualnie wartością materiału, jeżeli dostarczył go zamawiający).

Przykład:

Umowa o przygotowanie audycji radiowych jest umową o dzieło a nie umową zlecenia. Nie można więc jej wypowiedzieć bez dania autorowi odpowiedniego terminu na usunięcie wad dzieła.  

Jeśli przyjmujący zamówienie nie usunął skutecznie wad dzieła w wyznaczonym terminie, zamawiający nie może żądać upoważnienia przez sąd do usunięcia wad na koszt przyjmującego zamówienie (tzw. wykonania zastępczego). Ograniczenie do uprawnień z tytułu rękojmi przysługujących zamawiającemu, wymienionych w art. 637 k.c., jest jednak wiążące dla stron umowy o dzieło tylko wówczas, gdy nie postanowią one inaczej. Nie ma przeszkód, aby strony umówiły się, że w razie wad dzieła zamawiający będzie uprawniony, nawet bez upoważnienia sądu, do usunięcia wad na koszt przyjmującego zamówienie.

Niektóre jednak wady - z ich istoty - w ogóle nie mogą być usunięte. Wówczas nie ma możliwości żądania naprawy dzieła. W razie braku możliwości lub woli naprawy albo gdy rozsądny jej termin jest od razu nierealny, o uprawnieniach zamawiającego decyduje charakter wady. Nie ma on jednak możliwości wyboru pomiędzy przyznanymi mu w tym przepisie uprawnieniami, ich przesłanki są bowiem wyraźnie rozróżnione. 

Na podstawie art. 637  § 2 K.c.,  gdy wady usunąć się nie dadzą albo gdy z okoliczności wynika, że przyjmujący zamówienie nie zdoła ich usunąć w czasie odpowiednim, zamawiający może od umowy odstąpić, jeżeli wady są istotne; jeżeli wady nie są istotne, zamawiający może żądać obniżenia wynagrodzenia w odpowiednim stosunku. To samo dotyczy wypadku, gdy przyjmujący zamówienie nie usunął wad w terminie wyznaczonym przez zamawiającego.

Gdy więc istotne wady dzieła są nieusuwalne lub nie dadzą się usunąć w odpowiednim czasie, skuteczność odstąpienia od umowy o dzieło nie jest uzależniona od wcześniejszego wyznaczenia terminu do usunięcia wad. Zamawiający nie musi wówczas płacić za dzieło. 

Również w razie odmowy usunięcia przez wykonawcę wad dzieła w terminie wyznaczonym przez zamawiającego, powstaje po jego stronie uprawnienie do odstąpienia od umowy lub do żądania obniżenia wynagrodzenia wykonawcy w zależności od rodzaju wad (istotne lub nieistotne - art. 637 § 2 k.c.). W związku z tym zamawiający może dochodzić przed sądem tylko jednego z tych roszczeń, a nie - nakazania usunięcia wad na podstawie art. 637 § 1 k.c.

W zasadzie, jeżeli część świadczenia okaże się wadliwa, należy tak postąpić, jak w przypadku wadliwości całego świadczenia. Dotyczy to szczególnie przypadku jednoczesnego skutecznego odstąpienia od reszty umowy. Wtedy bowiem część świadczona jest całym dziełem w sensie art. 637 K.c. W przepisie tym odróżniono wady istotne od nieistotnych oraz usuwalne od nieusuwalnych; od rodzaju wad uzależniono postępowanie stron, lecz nie przewidziano, aby zamawiający musiał przyjąć wadliwe dzieło.

Dopuszczalne jest jednak oddawanie dzieła częściami. W sytuacji, gdy dotknięte wadami prace - stanowiące część dzieła - mają charakter oddzielnych, obniżenie wynagrodzenia w odpowiednim stosunku (art. 637 § 1) dotyczyć może tylko wynagrodzenia za te prace.  

Wadami istotnymi dzieła mogą być zarówno usterki nie dające się usunąć (wady nieusuwalne), jak i usterki dające się usunąć (wady usuwalne). Zamawiający może odstąpić od umowy, gdy dzieło ma wadę istotną, choć usuwalną, wtedy, gdy wykonawca, mimo wyznaczenia mu przez zamawiającego odpowiedniego terminu, wady tej nie usunie.

Wadami istotnymi są te, które czynią dzieło niezdatnym do zwykłego użytku, albo które sprzeciwiają się wyraźnej umowie. Wszystkie inne - uważa się za wady nieistotne. Przy ocenie wady fizycznej rzeczy kryterium funkcjonalne, obejmujące jej użyteczność i przeznaczenie zgodne z celem umowy, powinno być stosowane przed kryterium normatywno-technicznym (tj. formalną zgodnością z normami technicznymi). Istotną jest taka wada, która wyłącza normalne korzystanie z rzeczy zgodnie z celem zawartej umowy o dzieło albo odbiera mu cechy właściwe danemu przedmiotowi (i to także estetyczne, a nie tylko czysto funkcjonalne) albo wyraźnie zastrzeżone w umowie, istotnie zmniejszając wartość zamówionego dzieła. 

Jeżeli zaś dzieło wykazuje inne, nieistotne wady, zamawiającemu pozostaje jedynie żądanie odpowiedniego obniżenia umówionego wynagrodzenia. Inaczej więc niż przy sprzedaży (por. art. 560 § 1 K.c.) zamawiającemu nie przysługują tu alternatywne uprawnienia, ani możliwość uzyskania w zamian innego dzieła wolnego nawet od takich wad. Wykonawca dzieła jest zatem lepiej chroniony; dla niego może ono - w razie odstąpienia od umowy - nie być przydatne lub możliwe do zbycia innej osobie. Wspomnianą cechą tej umowy jest niekiedy daleko idące dostosowanie umówionego rezultatu do indywidualnych potrzeb czy nawet upodobań zamawiającego. 

Aby mieć możliwość odstąpienia od umowy, prace muszą być wykonane na tyle sprzecznie z wymogami np. danego fachu (np. sztuki budowlanej, rzemiosła, sztuki rękodzielniczej), że ich rezultat nie nadawał się do wykorzystania zgodnie z przeznaczeniem, czy też dotknięte tego rodzaju istotnymi wadami, które wyłączają funkcjonalność, przydatność czy wykorzystanie dzieła zgodnie z celem umowy. Tylko w takim wypadku można mówić o tym, że wykonawca tak naprawdę nie wykonał swego zobowiązania i stąd jego roszczenie o wynagrodzenie w ogóle nie powstało. Jeśli natomiast dzieło miało wadę nieistotną, to jego oddanie powoduje wymagalność wierzytelności wykonawcy o wynagrodzenie, ale nie jest wykluczone podniesienie przez zamawiającego zarzutów z tytułu rękojmi.

Niesprawność organizacyjna i techniczna przyjmującego zamówienie mieści się w granicach jego własnego ryzyka i jeżeli pozostaje w związku z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zamówionej usługi i ze szkodą, która na skutek tego powstała, to przyjmujący zamówienie jest zobowiązany do naprawienia tej szkody:

  • bądź z mocy art. 471 k.c. (zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi) - musi wtedy wykazać istnienie przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej,
  • bądź z mocy rękojmi za wady fizyczne dzieła.

Wybór uprawnień wynikających z rękojmi nakłada na zamawiającego obowiązek wykazania, które konkretnie roboty obciążone są wadą.

Jeżeli do niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania doszło wskutek przyczynienia się wierzyciela, dłużnik może żądać obniżenia kary umownej na podstawie stosowanego odpowiednio art. 362 K.c.

Zamawiającemu nie przysługują uprawnienia z rękojmi, jeżeli wskazówkami swymi wbrew przestrogom przyjmującego zamówienie albo w inny sposób sam spowodował wadliwość dzieła. Wykonawca nie odpowiada więc, gdy wady dzieła wynikły z wadliwości materiału dostarczonego przez zamawiającego lub wskutek wykonania dzieła według jego wskazówek, jeśli uprzedził zamawiającego o wynikającym stąd niebezpieczeństwie dla osiągnięcia umówionego rezultatu.  

Kaucja zatrzymana przez zamawiającego jako zabezpieczenie jego ewentualnych roszczeń wobec wykonawcy na wypadek niewłaściwego wykonania dzieła jest częścią wynagrodzenia wykonawcy. Gdy umowa o dzieło zostanie rozwiązana, bo zamawiający od niej odstąpił, to wykonawca nie może domagać się zwrotu kaucji, jeśli nie wykazał, że wykonał dzieło o większej wartości niż to, za które mu już zapłacono.

W zakresie nieomówionym wyżej, do rękojmi za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży, np. art. 568 k.c., który wprowadził dla rękojmi za wady fizyczne roczny termin przedawnienia roszczeń, a gdy chodzi o wady budynku - termin trzyletni, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana. Na tej podstawie przy umowie o dzieło odpowiedzialność przyjmującego zamówienie z tytułu rękojmi za wady budynku wygasa po upływie lat trzech, licząc od dnia, kiedy rzecz została kupującemu wydana. Podczas gdy uprawnienia zamawiającego z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła wygasają z upływem powyższych terminów, inne jego roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem lat dwóch od dnia oddania dzieła (art. 646 kc).

Przy braku przy umowie o dzieło osobnej regulacji co do gwarancji wykonawcy czy odesłania w tej kwestii do gwarancji przy sprzedaży nie należy takiej gwarancji traktować jako umownej zmiany odpowiedzialności z tytułu rękojmi (art. 558). W braku odmiennej umowy do gwarancji udzielonej zamawiającemu dzieło przez przyjmującego zamówienie trzeba jednak w drodze analogii stosować przepisy o gwarancji przy sprzedaży, także więc i art. 579 nie wyłączający w takiej sytuacji możności wykonania uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne rzeczy.  


Kiedy zamawiający musi zapłacić wynagrodzenie mimo niewykonania dzieła?

Jak stanowi art. 639 K.c., zamawiający nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego.

Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła (np. nie zakupując reszty materiałów czy rezygnując z zatrudnienia pracowników) lub o to, co w zaoszczędzonym czasie uzyskał (np. w wyniku zawarcia umowy o wykonanie innego dzieła). Musi to jednak wykazać zamawiający. Oszczędnością z powodu niewykonywania dzieła nie jest bowiem samo zaoszczędzenie czasu wykonawcy i jego osobistego trudu.

Roszczenie to nie ma charakteru odszkodowawczego, lecz stanowi należne przyjmującemu zamówienie wynagrodzenie pomniejszone jedynie o kwotę, którą oszczędził z powodu niewykonania dzieła, mimo że był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Za przyczyny dotyczące zamawiającego należy uznać wszelkie przyczyny leżące po jego stronie - także nie zawinione - które udaremniły wykonanie dzieła. Przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego mogą polegać także na braku odpowiedniego współdziałania zamawiającego przy wykonywaniu dzieła, o czym niżej.

Żądanie wynagrodzenia na podstawie art. 639 kc nie wyłącza możliwości dochodzenia odszkodowania, jeżeli przyjmujący zamówienie poniósł ponadto jakąś szkodę w związku z niewykonaniem zobowiązania (art. 471 kc). Szkodę tę trzeba jednak oddzielnie określić i udowodnić.  

Przedmiot umowy o dzieło, różniący się zazwyczaj indywidualnymi cechami od wyrobów dostępnych w sprzedaży, wymaga współdziałania stron nie tylko w czasie jego oznaczania przy samym zamawianiu dzieła, ale i w toku jego wykonywania. Zamawiający może zresztą zastrzec nie tylko wykonanie dzieła z jego własnego materiału, ale i według jego wskazań i poleceń.

Na podstawie art. 640 K.c., jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a tego współdziałania brak, przyjmujący zamówienie może wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zagrożeniem, iż po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu będzie uprawniony do odstąpienia od umowy. Na zamawiającym ciąży wówczas obowiązek zapłacenia wynagrodzenia, mimo niewykonania dzieła.

Wynagrodzenie to ulega jednak zmniejszeniu o kwotę zaoszczędzoną przez przyjmującego zamówienie wskutek niewykonania dzieła. Zakres zastosowania art. 639 K.c. jest szerszy, gdyż obejmuje wszelkie przypadki niewykonania dzieła, jeżeli przyjmujący zamówienie był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących zamawiającego. Natomiast art. 640 k.c. daje przyjmującemu zamówienie dalej idące uprawnienie.   

Do chwili oddania dzieła niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia materiałów dostarczonych przez przyjmującego zamówienie, a także gotowego już dzieła ponosi bowiem on sam. Swoje świadczenie z tej umowy spełnia on dopiero z chwilą oddania dzieła zamawiającemu (art. 642). Inaczej będzie tylko od chwili, gdy zamawiający znalazł się w zwłoce z wykonaniem swojego obowiązku odebrania wykonanego dzieła (art. 478 i 643). Jednak gdy dzieło uległo zniszczeniu lub uszkodzeniu wskutek wadliwości materiału dostarczonego przez zamawiającego albo wskutek wykonania dzieła według jego wskazówek, przyjmujący zamówienie może żądać za wykonaną pracę umówionego wynagrodzenia lub jego odpowiedniej części, jeżeli uprzedził zamawiającego o niebezpieczeństwie zniszczenia lub uszkodzenia dzieła. Jeżeli więc mimo spełnienia obowiązku przyjmującego zamówienie, o którym mowa w art. 634 K.c. (zawiadomienia), przyczyną zniszczenia lub uszkodzenia dzieła było użycie materiałów zamawiającego lub zastosowanie się do jego wskazówek przy wykonywaniu dzieła, przyjmujący zamówienie zachowuje prawo do całości lub - odpowiednio - części wynagrodzenia.

Zgodnie z art. 644 k.c., dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. być również wszystko to, co przyjmujący zamówienie musiałby zużyć, a co wskutek zaniechania dzieła może wykorzystać zarobkowo w inny sposób, a więc również i czas potrzebny na wykonanie zamówienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na zamawiającym.  

W tym przypadku przepisy o rękojmi za wady dzieła nie mają zastosowania. Nie można więc wówczas np. żądać obniżenia ceny z powodu wady dzieła.

Dzieło nie ukończone” to stan, w którym nie nadaje się ono jeszcze do wydania i odbioru. Uprawnienie służące jednostronnie zamawiającemu wygasa z chwilą, gdy przyjmujący zamówienie powiadomił go o ukończeniu dzieła i zaoferował jego wydanie. 

Odliczenie ewentualnych oszczędności uzyskiwanych w takiej sytuacji przez przyjmującego zamówienie zależy od stopnia zaawansowania wykonania dzieła.

Uprawnienie zamawiającego przewidziane w tym przepisie nie jest ani ograniczone, ani skrępowane żadnymi warunkami, gdyż stanowi środek zabezpieczający przed ryzykiem nieosiągnięcia przez zamawiającego zamierzonego celu. Jedynym obostrzeniem tego uprawnienia jest uszanowanie interesów wykonawcy, polegające na uzależnieniu skuteczności oświadczenia odstąpienia od umowy od jednoczesnej zapłaty przez zamawiającego umówionego wynagrodzenia.  

Istnieje w tym przypadku rozbieżność poglądów co do skutków odstąpienia od umowy o dzieło: czy prowadzi ono do rozwiązania umowy o dzieło, znosząc ją ze skutkiem „od początku” (ex tunc), czy też umowa o dzieło nie wygasa z mocą wsteczną (tak jak przy klasycznym odstąpieniu), lecz co najwyżej na przyszłość (ex nunc) – wówczas zamawiającemu przysługuje prawo żądania wydania nie ukończonego dzieła, zwłaszcza jeśli dostarczył potrzebnych do jego wykonania materiałów. Odstąpienie od umowy o dzieło wywiera w tym przypadku skutek od chwili dokonania.

Zapłata wynagrodzenia nie musi nastąpić jednocześnie z oświadczeniem o odstąpieniu od umowy.

Tym, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła może być również wszystko to, co przyjmujący zamówienie musiałby zużyć, a co wskutek zaniechania dzieła może wykorzystać zarobkowo w inny sposób, a więc również i czas potrzebny na wykonanie zamówienia. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na zamawiającym.  

Na czym polega odstąpienie od umowy?

Przepisy dotyczące umów o dzieło zawierają szczególne unormowania dotyczące odstąpienia. Zostały one omówione wyżej. Przypomnijmy: w art. 635 k.c. przewidziano uprawnienie zamawiającego do odstąpienia od umowy przed terminem wykonania, jeżeli ten termin jest zagrożony. Następstwem wadliwego wykonania dzieła jest prawo do odstąpienia przez wyznaczenie dodatkowego terminu lub powierzenie dalszego wykonania innej osobie. Wreszcie prawo to przysługuje w razie wadliwego wykonania dzieła (art. 637 § 2 k.c.). Zamawiający ma też możliwość odstąpienia bez podania przyczyny, ale za zapłatą umówionego wynagrodzenia (art. 644 k.c.).

Odstąpienie od umowy polega na złożeniu oświadczenia woli, na skutek którego stosunek prawny wygasa od momentu zawarcia umowy (ex tunc) - tak jakby umowa w ogóle nie została zawarta. Wskutek odstąpienia wygasa nie tylko zobowiązanie główne, ale i akcesoryjne, np. zobowiązanie zapłaty kary umownej. Pomiędzy stronami powstaje więc taki stan, jakby do zawarcia umowy nie doszło, co z kolei oznacza, że wygasają wszystkie wzajemne roszczenia, w tym roszczenia z tytułu rękojmi.  

Odstąpienie od umowy jest wykonaniem uprawnienia kształtującego. Kształtuje ono bowiem nowy stan prawny między stronami w ten sposób, że od chwili jego złożenia umowa wzajemna przestaje je wiązać, strony nie są już obustronnie wobec siebie zobowiązane do świadczeń przewidzianych w umowie, a to co ewentualnie świadczyły już wcześniej, podlega zwrotowi. Strona, która odstępuje od umowy wzajemnej, obowiązana jest zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy; może żądać nie tylko zwrotu tego, co świadczyła, lecz również naprawienia szkody wynikłej z niewykonania zobowiązania. Żądanie zwrotu zapłaconego wynagrodzenia pieniężnego w związku ze skutecznym odstąpieniem od umowy o dzieło jest roszczeniem pieniężnym w ścisłym tego słowa znaczeniu, gdyż jego przedmiot od chwili powstania zobowiązania stanowi sumę pieniężną.

W konsekwencji roszczenie to podlega waloryzacji zgodnie z art. 358[1] § 3 kc. W razie zatem istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia takiego świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone umowie.

Jak wskazano wyżej, skuteczne skorzystanie z prawa do odstąpienia od umowy pozwala domagać się zwrotu przedmiotu świadczenia, ale wówczas drugiej stronie przysługuje prawo zatrzymania. Jeżeli bowiem wskutek odstąpienia od umowy strony mają dokonać zwrotu świadczeń wzajemnych, każdej z nich przysługuje prawo zatrzymania, dopóki druga strona nie zaofiaruje zwrotu otrzymanego świadczenia albo nie zabezpieczy roszczenia o zwrot.  

Kiedy przedawniają się roszczenia wynikające z umowy o dzieło?

Zgodnie z art. 646 K.c., roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane - od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane. Dotyczy to roszczeń obu stron, w  tym także roszczenia zamawiającego o wyrównanie szkody wchodzącej w obręb pozytywnego interesu na zasadach ogólnych mimo, że zamawiający nie dochodzi uprawnień z art. 637 K.c. Również kara umowna zastrzeżona w umowie o dzieło przedawnia się wraz z przedawnieniem zobowiązania głównego. 

W przypadku określenia w umowie daty oddania dzieła i oddania zamawiającemu w innym terminie jedynie części dzieła, termin przedawnienia roszczeń wynikających z umowy o dzieło przewidzianych w art. 646 K.c. liczyć należy od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy dzieło miało być oddane. Jeżeli natomiast wymagalność roszczenia o wynagrodzenie zależy od refakturowania przerwanych prac przez ich wykonawcę, bieg terminu przedawnienia liczyć należy od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby wykonawca zafakturował prace we wcześniejszym, możliwym terminie (art. 120 K.c.).

Odpowiedzialność regresowa osób współodpowiedzialnych za szkodę nie może być solidarna. Każda z tych osób powinna zwrócić temu, kto szkodę naprawił, kwotę odpowiadającą jej winie i stopniowi przyczynienia się do powstania szkody. Między zaś współkontrahentami umowy o dzieło przepis art. 646 K.c. nie ma zastosowania do roszczeń regresowych jednego z nich, związanych z pokryciem szkody wyrządzonej osobie trzeciej przy wykonywaniu tej umowy.

Jeżeli przyjmujący zamówienie usuwa wady dzieła na żądanie zamawiającego (art. 636 § 1 K.c.), przewidziany w art. 646 K.c. dwuletni termin przedawnienia roszczenia zamawiającego o zwrot kosztów poprawienia dzieła przez inną osobę rozpoczyna bieg od dnia oddania dzieła po wykonaniu poprawek przez przyjmującego zamówienie, a jeśli to nie nastąpiło - od upływu terminu do poprawienia, wyznaczonego przez zamawiającego.

Ww. termin przedawnienia nie ma zastosowania do roszczeń z tytułu rękojmi za wady dzieła, a także do umów o roboty budowlane.

Podstawa prawna:

Obserwuj nas na:

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 18.9.2018

    Umowa zlecenie - Co musisz wiedzieć o umowie zlecenie

    Z tego tekstu dowiesz się, czym umowa zlecenie różni się od umowy o dzieło. Czy zlecenie obejmuje wyłącznie dokonywanie czynności prawnych? Czy w każdym czasie możesz wypowiedzieć umowę (...)

  • 29.9.2017

    Kiedy umowa o dzieło się kończy?

    Stosunek prawny dzieła wygasa przede wszystkim: z chwilą odebrania dzieła przez zamawiającego, w wyniku jednostronnego odstąpienia od umowy z określonych prawnie przyczyn lub wskutek umownego rozwiązania (...)

  • 14.7.2018

    Umowa o dzieło , Na czym polega i jak zawrzeć umowę o dzieło?

    Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Jest to umowa wzajemna. Dzieło może mieć zarówno (...)

  • 4.9.2018

    Odstąpienie od umowy o dzieło po upływie terminu do jego wykonania

    Zawierając umowę o dzieło Przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a Zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Często może dojść do sytuacji, iż upłynął (...)

  • 27.2.2012

    Umowa o dzieło - odpowiedzialność wykonawcy

    Umowa o dzieło jest jedną z częściej zawieranych umów w życiu codziennym. Dzieło może przybrać różny charakter np. budowa lub remont domu, założenie instalacji, namalowanie obrazu. (...)