Pozwy / wnioski

Postępowanie nieprocesowe - kiedy jest przeprowadzane?

Postępowanie nieprocesowe jest to jeden z rodzajów trybów, w jakim toczy się cywilne postępowanie sądowe. Nazwa "postępowanie nieprocesowe" pojawiła się stosunkowo późno. Początkowo postępowanie to nazywało się postępowaniem niespornym. Wynikało to z faktu, że u źródeł postępowania sądowego brak było jakiegokolwiek sporu - np. małżonkowie udawali się zgodnie do sądu, by ten dokonał podziału ich majątku zgodnie z zawartą umową o majątkowej rozdzielności małżeńskiej. Obecnie mamy jednak do czynienia z nazwą "nieprocesowe", choć idea postępowania pozostała taka sama. Ogólnie rzecz ujmując, postępowaniem nieprocesowym zostały objęte te sprawy, w których chodzi o współdziałanie sądu przy nawiązywaniu, zmianie lub zniesieniu stosunków prawnych oraz sprawy, w których brak jest strony przeciwnej. W jakich sprawach toczy się postępowanie nieprocesowe? Jakie są różnice między postępowaniem procesowym a nieprocesowym? Kto może złożyć wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego? W jakiej formie należy złożyć taki wniosek? Czy sąd wydaje wyrok czy postanowienie? Czy w postępowaniu nieprocesowym sąd zarządza rozprawę?

Jaki rodzaj spraw przekazane zostały do postępowania nieprocesowego?

Ogólnie rzecz ujmując, postępowaniem nieprocesowym zostały objęte te sprawy, w których chodzi o współdziałanie sądu przy nawiązywaniu, zmianie lub zniesieniu stosunków prawnych oraz sprawy, w których brak jest strony przeciwnej. W postępowaniu nieprocesowym nie występuje przeciwstawność stanowisk między poszczególnymi uczestnikami.

Jakie są podstawowe różnice pomiędzy postępowaniem procesowym a nieprocesowym?

W postępowaniu nieprocesowym nie występuje pojęcie stron.

Zamiast tego pojęcia pojawia się kategoria uczestników. Z tym wiąże się kolejna różnica – w procesie mogą występować tylko dwie strony – powodowa i pozwana, aczkolwiek zarówno po jednej jak i po drugiej może stać więcej osób. Natomiast w postępowaniu nieprocesowym może występować dowolna liczba uczestników, jeżeli tylko legitymują się interesem prawnym do występowania w danej sprawie (np. należą do grona spadkobierców ustawowych, którzy występują o stwierdzenie nabycia spadku). Tak więc liczna uczestników postępowania nieprocesowego może być różna w zależności od tego ile podmiotów jest zainteresowanych wynikiem tego postępowania.

W postępowaniu nieprocesowym występuje także postać wnioskodawcy, który jest swoistym odpowiednikiem powoda w postępowaniu procesowym. Jest to bowiem uczestnik, który może wszcząć postępowanie nieprocesowe.

W postępowaniu nieprocesowym nie wnosi się pozwu, ale wniosek.

W postępowaniu procesowym wniesienie pozwu rozpoczyna proces. Postępowanie nieprocesowe wszczyna się po wniesieniu odpowiedniego wniosku. Istnieją jednak nieliczne przypadki, w których przewiduje się możliwość wszczęcia tego postępowania z urzędu. Sąd może skorzystać z takiej możliwości w przypadku wszczynania postępowania nieprocesowego w sprawach:

  • uchylenia postanowienia o stwierdzeniu zgonu osoby żyjącej,
  • o ustanowienie doradcy tymczasowego,
  • o uchylenie ubezwłasnowolnienia, gdy ustały przyczyny, dla których je orzeczono,
  • rodzinnych i opiekuńczych z kilkoma wyjątkami,
  • o uchylenie zarządu związanego ze współwłasnością i użytkowaniem, jeśli odpadła podstawa dalszego jego trwania,
  • w postępowaniu wieczystoksięgowym,
  • o zabezpieczenie spadku,
  • o sporządzenie spisu inwentarza,
  • o wyjawienie (wydanie) testamentu" oraz przedmiotów spadkowych,
  • o ustanowienie kuratora czy też kuratorów spadku,
  • o uchylenie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeżeli postanowienie o uznaniu spadkodawcy za zmarłego lub o stwierdzenie jego zgonu zostało uchylone,
  • o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jeżeli wskutek prawomocnego zatwierdzenia przez sąd uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku uległ zmianie krąg spadkobierców.

Kto jest uprawniony do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania nieprocesowego?

Jest kilka „kategorii” osób, które mogą zgłosić wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego, są to:

  • każda osoba zainteresowana, chyba że szczególny przepis prawa procesowego lub materialnego przyznaje uprawnienie do wszczęcia postępowania nieprocesowego tylko niektórym zainteresowanym; wtedy postępowanie mogą zainicjować tylko te osoby,
  • prokurator,
  • Rzecznik Praw Obywatelskich na prawach przysługujących prokuratorowi,
  • organizacja społeczna,
  • organ gminy lub administracji rządowej albo inna jednostka, jeśli przepis szczególny przewiduje takie uprawnienie.

Należy przy tym pamiętać, iż wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego może być złożony przez kilka (lub więcej) osób (wystarczy, żeby przynajmniej jeden wnioskodawca był uprawniony do żądania wszczęcia postępowania).

Jaką formę powinien mieć wniosek o wszczęcie postępowania nieprocesowego?

Wniosek ten powinien spełniać te same warunki, które wymagane są w stosunku do pozwu. Jedyną różnicą jest tylko to, by zamiast pozwanego wymieniał zainteresowanych w sprawie. Wniosek jest następnie badany przez przewodniczącego składu orzekającego.

Jaką formę przybiera rozstrzygnięcie sądu kończące postępowanie nieprocesowe?

W postępowaniu nieprocesowym wszystkie orzeczenia sądu zapadają w formie postanowień. Dlatego, iż jest to jedyna forma rozstrzygnięć w tym postępowaniu, należy odróżnić:

  • postanowienia co do istoty sprawy, odpowiadające wydawanym w procesie wyrokom, oraz
  • postanowienia procesowe.

Od postanowień sądu pierwszej instancji co do istoty sprawy przysługuje apelacja, zaś od pozostałych – zażalenie.

Czy w postępowaniu nieprocesowym możliwe jest przeprowadzenie rozprawy?

Regułą w postępowaniu nieprocesowym jest rozpoznanie sprawy bez rozprawy. Jednak zdarza się – w drodze wyjątku od zasady – iż w niektórych sytuacjach istnieje obowiązek wyznaczenia rozprawy. Ten z kolei powstaje, gdy taka rozprawa przyczyni się do prawidłowego i bardziej wnikliwego rozpoznania sprawy.

Jakie są kategorie spraw rozstrzyganych w postępowaniu nieprocesowym?

Po pierwsze występują tutaj sprawy z zakresu prawa osobowego. I tak możemy wyróżnić:

  • Postępowanie o uznanie za zmarłego,
  • Postępowanie o stwierdzenie zgonu,
  • Postępowanie o ubezwłasnowolnienie,
  • Postępowanie w sprawach z zakresu akt stanu cywilnego,

Po drugie występują sprawy z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli. Do tej kategorii zaliczamy:

  • Postępowanie w sprawach małżeńskich,
  • Postępowanie w sprawach z zakresu stosunków między rodzicami a dziećmi,
  • Postępowanie w sprawach o przysposobienie,
  • " Postępowanie w sprawach z zakresu opieki,
  • Postępowanie w sprawach z zakresu kurateli.

Po trzecie występują w postępowaniu nieprocesowym sprawy z zakresu prawa rzeczowego. W tej grupie można wymienić:

  • Postępowanie w sprawach o stwierdzenie zasiedzenia,
  • Postępowanie w sprawach zarządu związanego ze współwłasnością i użytkowaniem,
  • Postępowanie w sprawach o zniesienie drogi koniecznej,
  • Postępowanie w sprawach o przepadek rzeczy,
  • Postępowanie w sprawach dotyczących postępowania w sprawach wieczystoksięgowych,
  • Postępowanie w sprawach rejestrowych,
  • Postępowanie w sprawach o rozgraniczenie (wynikające z prawa geodezyjnego i kartograficznego).

Po czwarte – wyróżniamy w postępowaniu nieprocesowym sprawy z zakresu prawa spadkowego. Tutaj można wymienić:

  • Postępowanie w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku,
  • Postępowanie w sprawach o dział spadku,
  • Postępowanie w sprawach o zatwierdzenie oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku,
  • Postępowanie w sprawach o wydanie spadku po cudzoziemcu za granicę,
  • Postępowanie w sprawach o uchylenie nieprawomocnego postanowienia o nabyciu spadku.

Do postępowania nieprocesowego należą także inne sprawy – m. in.:

  • Postępowanie w sprawach złożenia przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego,
  • Postępowanie w sprawach o odtworzenie dyplomów i świadectw z ukończenia nauki,
  • Postępowanie w sprawach z zakresu przedsiębiorstw państwowych.

Podstawa prawna:

Obserwuj nas na:

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (2)

Wojciech Kowalski

10.12.2014 0:46:26

Re: Postępowanie nieprocesowe - kiedy jest przeprowadzane?

Czy w przypadku wystąpienia do Skarbu Państwa-prezesa sądu o odszkodowanie dla obywatela pokrzywdzonego egzekucją komorniczą,dokonaną z winy skandalicznego błędu s ą d u (do czego sąd się przyznał),może być zastosowane postępowanie nieprocesowe ? Bo przecież poszkodowany z winy sądu poniósł bezzasadne straty finansowe i moralne i dlatego wydaje się,że niemoralne i bezprawne jest żądanie ze strony sądu,aby pokrzy wdzony wnosił dla sądu opłaty za nowe postępowanie sądowe,które ma na celu zwrot dla pokrzywdzonego wszystkich strat,poniesionych przez niego przy egzekucji bezpra wnej,wywołanej z winy sądu?

Maruda

5.1.2012 13:54:27

Re: Postępowanie nieprocesowe - kiedy jest przeprowadzane?

W sadach nawet na rozprawach jawnych utarlo sie, ze sedziowie nie pytaja czy ma ktos cos do dodania w sprawie, czy moze jeszcze nowe argumenty!!!! hierarchia uczstnicy- postepowania, a krol sedzia - jest deprymujaca i nawet nikt nie zdaje sobie sprawy z jaka niesprawiedliwoscia i lekcewazeniem przez to mamy doczynienia w polskich sadach. "Pisane" , a "czytane" (cokolwiek, a co dopiero pozew itp.) przez inne osoby, daje inna interpretacje w 90 przypadkach na stu czytajacych. Moim zdaniem sprawy niejawne czesto bez mozliwosci rewizji sprawy - to niczym nieusprawiedliwiony pospiech dajacy zupelnie inne rozstrzygniecia przez sedziow - niestety ze szkodliwoscia dla zainteresowanych.

Pokaż wszystkie komentarze (2)

Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE: