e-prawnik.pl Porady prawne

Zasady odpowiedzialności karnej kuratora spółki za naruszenie praw pracowniczych - opinia prawna

12.3.2005

Stan faktyczny

Czy ustanowiony przez Sąd dla spółki z o.o kurator w oparciu o przepisy art. 42 kc może być podmiotem przestępstwa naruszenia praw pracowniczych na podstawie art. 218 kk? Nie wymagam analizy art. 218 kk, zapoznałem się z artykułem Aleksandry Tomporek zamieszczonym w miesięczniku "Praca i Zabezpieczenie Społeczne", numer 07/2002. Nie wymagam również wyjaśnień kto i dlaczego może takie oskarżenie wnosić. Oczekuję tylko odpowiedzi, która w sposób jednoznaczny potrafi określić sytuację prawną takiego kuratora. Czy zatem w związku z działalnością kuratora (kuratela nad osobą prawną) zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa w tym zakresie ucieleśniają się obowiązki pracodawcy (spółka prawa handlowego), osób umocowanych (Zarząd Spółki), czy też osób faktycznie wykonujących tego typu obowiązki, np. Główna Księgowa? W przypadku odpowiedzi twierdzącej lub przeczącej tej w/w tezie prosiłbym o wskazanie unormowań prawnych na poparcie, którejś z tych wersji.

Podstawa prawna

Niniejsza opinia prawna została sporządzona na podstawie następujących aktów prawnych:

  • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity: Dz. U. 1998 r., Nr 21, poz. 94 ze zmianami);
  • Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
  • Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
  • Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Opinia prawna

Podstawowym zagadnieniem zmierzającym do rozstrzygnięcia poruszonego przez Pana problemu jest w istocie zakres praw i obowiązków (a tym samym i odpowiedzialności) kuratora ustanowionego na podstawie art. 42 k.c. nad osobą prawną, która nie ma organów do działania w jej imieniu.

Niestety, przepisy prawa nie dają bezpośrednio odpowiedzi na to pytanie. Decydująca w tej sytuacji jest treść orzeczenia sądowego o ustanowieniu kuratora. Zgodnie bowiem z treścią art. 604 kodeksu postępowania cywilnego, zakres obowiązków kuratora ustanowionego przez sąd dla osoby prawnej (w tym ustanowionego na podstawie art. 42 k.c.) jest każdorazowo ustalany przez tenże sąd i uwidaczniany na zaświadczeniu wydawanym kuratorowi. Chcąc zatem ustalić, czy w zakres obowiązków kuratora wchodzi wykonywanie czynności z zakresu prawa pracy, należy sięgnąć do treści zaświadczenia wydanego takiemu kuratorowi i sprawdzić, jaki zakres spraw obejmuje upoważnienie i zarazem zobowiązanie kuratora do działania.

Jeżeli mieści się w nim np. wykonywanie czynności zwykłego zarządu przedsiębiorstwem, a w tymże przedsiębiorstwie zatrudnieni są pracownicy, nie powinno być wątpliwości co do tego, że kurator także ma obowiązek podejmowania czynności i decyzji z zakresu prawa pracy, a skoro tak, to ma też obowiązek przestrzegania związanych z tym przepisów. Jeżeli nie przestrzega tych przepisów i np. wielokrotnie odmawia podpisania dokumentów przelewów wynagrodzeń dla pracowników, to może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej, w tym z art. 218 kk.

Należy mieć cały czas na względzie szczególną rolę kuratora ustanowionego dla osoby prawnej. Jego rola to przede wszystkim powołanie organów osoby prawnej i z chwilą skutecznego powołania organów prowadzenie przedsiębiorstwa przejmuje zarząd. Można bronić poglądu, że z chwilą skutecznego powołania organów osoby prawnej kuratela ustaje z mocy prawa, jednak bardziej zasadnym wydaje się przyjęcie zgodnie z art. 180 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, że dla ustania obowiązków kuratora koniecznym jest wydanie przez Sąd postanowienia o uchyleniu kurateli.

Ponieważ podstawowym obowiązkiem kuratora jest doprowadzenie do powołania organów osoby prawnej, jest możliwym (choć mało prawdopodobnym), że kurator na podstawie wydanego zaświadczenia nie będzie mógł wykonywać zadań z zakresu prawa pracy. Zarzut popełnienia przestępstwa z art. 218 można kuratorowi przypisać tylko, jeżeli w zakresie jego obowiązków jest między innymi wykonywanie czynności z zakresu prawa pracy.

W związku ze wskazaniem przez Pana (przykładowo), że obowiązki pracodawcy w przypadku ustanowienia kuratora mogą spoczywać na Zarządzie, koniecznym jest podkreślenie, że w sytuacji istnienia kuratora Zarządu nie ma, więc nie może być podmiotem żadnych praw i obowiązków do czasu jego powołania.

Ustalając krąg osób, których obejmuje odpowiedzialność karna za przestrzeganie praw pracownika trzeba ustalić, że zgodnie z treścią art. 3 kodeksu pracy - przy wykonywaniu czynności z zakresu prawa pracy za pracodawcę działa organ zarządzający lub inna wyznaczona do tego osoba. Zakładając, że kurator ma uprawnienie do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy w imieniu reprezentowanego i odmawia dokonania jakiejś czynności lub jej nie dokonuje uporczywie lub złośliwie, może być podmiotem odpowiedzialności karnej. Nie bez znaczenia pozostaje ujęcie art. 218 kk - wymogiem postawienia osobie zarzutu popełnienia tego przestępstwa jest uporczywość jej działania (długotrwałość, pomimo istnienia możliwości działania i pomimo napomnień) lub też złośliwość (niedokonywanie wypłat z chęci zaszkodzenia pracownikom).

Może zaistnieć jednak sytuacja, w której jest osoba upoważniona przez poprzedni zarząd spółki lub też przez statut czy umowę spółki, do wykonywania czynności z zakresu prawa pracy (np. jeżeli te czynności, w tym miedzy innymi zwalnianie i zatrudnianie pracowników, ustalanie im wynagrodzenia, nakładanie kar i nagród, powierzono księgowej czy dyrektorowi personalnemu) i wtedy to na tej osobie spoczywają obowiązki pracodawcy i ona jest odpowiedzialna za przestrzeganie praw pracownika. Należy też zwrócić uwagę na rolę osób które na co dzień zajmują się wykonywaniem czynności z zakresu prawa pracy. Jeżeli bowiem kurator (jako osoba upoważniona do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy) np. podpisuje przelewy na wypłaty a księgowa uporczywie lub złośliwie ich nie wysyła przez co następuje naruszenie praw pracowników, to odpowiedzialność z art. 218 wydaje się być udziałem księgowej a nie kuratora (o ile o tych nieprawidłowościach nie wiedział).

Na marginesie można zauważyć, że jeżeli kurator nie wywiązuje się ze swoich zadań, a przez to prawa pracownicze nie mogą być realizowane (np. nie powołuje Zarządu, a nie jest uprawniony do występowania w stosunkach pracy w imieniu pracodawcy i nie ma innej osoby uprawnionej) - w tej szczególnej i zapewne rzadko spotykanej sytuacji można uznać, że osobiście (choć pośrednio) narusza prawa pracownicze (ew. odpowiedzialność za współudział czy pomocnictwo).

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ