Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej

Wobec jakiej decyzji organ może stwierdzić nieważność?

Odmiennie niż przy innych nadzwyczajnych środkach zaskarżenia (np. wznowienie postępowania), stwierdzenie nieważności nie musi dotyczyć decyzji ostatecznej. Art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego nie stawia wymogu, by decyzja, której nieważność może stwierdzić organ administracyjny była ostateczna. Należy jednak zauważyć, że możliwość złożenia przez stronę wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej, łamałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W wyniku stwierdzenia nieważności decyzji, decyzja zostałaby wyeliminowana z obrotu prawnego, a nie zostałaby prawidłowo zmieniona, którą to możliwość daje postępowanie odwoławcze w zwykłym toku instancyjnym. Dlatego też przyjęto, że strona postępowania administracyjnego może złożyć wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji tylko ostatecznych, tj. takich, na które nie przysługują już zwyczajne środki zaskarżenia. Stwierdzenie nieważności decyzji nieostatecznej jest możliwe tylko i wyłącznie z urzędu.

Jakie są przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej?

Przyczyną stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest jej wada. Kodeks postępowania administracyjnego ustanowił siedem przypadków, których zaistnienie daje podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Wady te są wadami materialnymi postępowania administracyjnego, w przeciwieństwie do wad procesowych, które stanowią przesłanki żądania wznowienia postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 156 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji administracyjnej, która:

  • wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości
  • wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa
  • dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną
  • została skierowana do osoby nie będącej strona w sprawie
  • była niewykonalna w dniu jej wydania i niewykonalność ma charakter trwały
  • w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą
  • zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w pewnych przypadkach została ograniczona w czasie. Nie można bowiem stwierdzić nieważności decyzji dotkniętych następującymi wadami:

  • wydana z naruszeniem przepisów o właściwości,
  • dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną,
  • została skierowana do osoby nie będącej strona w sprawie,
  • zawierającą wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa

po upływie 10 lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia takiej decyzji, czyli od dnia związania decyzją. W tych przypadkach przeważył argument stałości prawnej, tworzonej przez decyzję, nawet wadliwą.

Nie można stwierdzić nieważności decyzji także wówczas, gdy decyzja ta (chociażby była wadliwa), wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji

Podmioty legitymowane

Postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji wszczyna się na wniosek strony bądź z urzędu. Stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, którego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo ten, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Podmiot, który twierdzi, że jest stroną tego postępowania nie musiał brać udziału w postępowaniu skutkującym wydaniem wadliwej decyzji. Wystarczy, że jego interes prawny lub obowiązek związany jest z postępowaniem o stwierdzenie nieważności decyzji.

Z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może zostać wszczęte z inicjatywy samego organu administracyjnego lub wskutek sprzeciwu prokuratora.

Na prawach strony w postępowaniu administracyjnym pozostaje organizacja społeczna, która uczestniczyła w postępowaniu. Tak więc organizacja ta ma legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji tylko wobec decyzji, która została wydana w postępowaniu, w którym organizacja społeczna uczestniczyła na prawach strony. W takim przypadku wszczęcie postępowania następuje także z urzędu.

Odmowa wszczęcia postępowania następuje zawsze w formie decyzji.

Organ uprawniony

Organem, który rozstrzyga o stwierdzeniu nieważności decyzji jest zawsze organ wyższego stopnia w stosunku do organu, który wydał wadliwą decyzję. Następuje tu bezwzględna dewolucja kompetencji. Jedyny wyjątek dotyczy sytuacji, w których wadliwą decyzję wydał minister lub samorządowe kolegium odwoławcze – wówczas organem właściwym w sprawie stwierdzenia nieważności jest ten sam organ.

Definicję organu wyższego stopnia zawiara art. 17 k.p.a. Takim organem:

a) w stosunku do organów jednostek samorządu terytorialnego są samorządowe kolegia odwoławcze chyba, że przepisy szczególne stanowią inaczej,

b) w stosunku do wojewodów - właściwi w sprawie ministrowie,

c) w stosunku do organów administracji publicznych (innych niż wymienione w ptk. a i b) - odpowiednie organy nardzędne lub właściwi ministrowie, a w razie ich braku, organ państwowy sprawujący nadzór nad ich działalnością,

d) w stosunku do organów organizacji społecznych - odpowiednie organy wyższego stopnia tych organizacji a jeżeli nie ma takich organów odpwiedni organ państwowy sprawujący nadzór nad ich działalnością.

Wpływ wniosku na wykonanie decyzji

Organ właściwy w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma obowiązek wstrzymać - bądź z urzędu bądź na żądanie strony - wykonanie zaskarżonej decyzji tylko wówczas, gdy zachodzi prawdopodobieństwo, że decyzja ta dotknięta jest jedną z wad powodujących stwierdzenie jej nieważności. Mamy tu do czynienia ze względną suspensywnością wniosku o stwierdzenie nieważności.

Na postanowienie w sprawie wstrzymania wykonania decyzji służy stronie zażalenie.

Stwierdzenie nieważności

Stwierdzenie nieważności decyzji następuje poprzez wydanie decyzji. Możliwe są trzy rozwiązania:

  1. organ stwierdzi, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, wówczas organ wyda decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji,
  2. organ stwierdzi, że zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji – wówczas stwierdzi nieważność decyzji zaskarżonej i tym samym wycofa ją z obrotu prawnego,
  3. organ stwierdzi, że zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji lecz jednocześnie od wydania decyzji wadliwej upłynęło już 10 lat lub decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne – stwierdzi więc istnienie przesłanek uniemożliwiających stwierdzenie nieważności decyzji – w takim przypadku organ ograniczy się do stwierdzenia, że decyzja zaskarżona została wydana z naruszeniem prawa – takie rozstrzygnięcie nie eliminuje wadliwej decyzji z obrotu prawnego, lecz stanowi podstawę do żądania odszkodowania.

Roszczenie odszkodowawcze

Stronie, która poniosła szkodę w wyniku wydania decyzji z naruszeniem prawa albo wskutek stwierdzenia nieważności takiej decyzji, przysługuje odszkodowanie, chyba że winę za powstanie okoliczności powodujących wadliwość decyzji ponosi ta strona. Oznacza to, że z roszczeniem odszkodowawczym może wystąpić:

  • strona, która poniosła szkodę wskutek stwierdzenia nieważności decyzji i wycofania decyzji z obrotu prawnego,
  • strona, która poniosła szkodę na skutek wydania decyzji z naruszeniem art. 156 k.p.a. - oznacza to, że z roszczeniem odszkodowawczym może wystąpić strona także wówczas, gdy wadliwej decyzji nie usunięto z obrotu prawnego wskutek zaistnienia przeszkód w postaci upływu czasu lub wywołania wadliwą decyzją nieodwracalnych skutków prawnych.

Należy podkreślić, że stronie przysługuje pełne odszkodowanie za wyrządzoną szkodę. Istniejący w k.p.a. zapis, ograniczający zakres odszkodowania do rzeczywistej szkody został uznany za sprzeczny z art. 77 Konstytucji.

Odszkodowanie przysługuje od organu, który wydał decyzję z naruszeniem art. 156 k.p.a., chyba że winę za powstanie okoliczności wymienionych w tym przepisie ponosi inna strona tego postępowania – wówczas odszkodowanie przysługuje od tej strony. Dochodzenie odszkodowania od innej strony następuje w postępowaniu przed sądem powszechnym.

O odszkodowaniu orzeka organ, który stwierdził nieważność decyzji lub stwierdził, że decyzja została wydana z naruszeniem prawa. Jeżeli strona będzie niezadowolona z przyznanego jej odszkodowania, może w terminie 30 dni od dnia doręczenia jej decyzji w sprawie odszkodowania, wnieść powództwo do sądu powszechnego.

Roszczenie odszkodowawcze ulega przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia, w którym ostateczna stała się decyzja stwierdzająca nieważność decyzji lub stwierdzająca, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszenim przepisów prawa.

Pamiętaj, że:

  • nieważność decyzji administracyjnej może być stwierdzona tylko w ściśle określonych przypadkach,
  • strona może żądać stwierdzenia nieważności tylko decyzji ostatecznej,
  • stwierdzenie nieważności następuje w formie decyzji,
  • stwierdzenie nieważności jest bezwzględnie dewolutywne – orzeka o nim organ wyższego rzędu,
  • wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności nie wstrzymuje z urzędu wykonania zaskarżonej decyzji – może to zrobić organ wówczas, gdy zachodzi prawdopodobieństwo, że spełnione zostaną przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji.
  • osobie, która w wyniku stwierdzenia nieważności lub stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa poniosła szkodę, przysługuje pełne odszkodowanie,

Podstawa prawna:

  • ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zmianami).
Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


Porady prawne