9.9.2020

A.J.Zespół e-prawnik.pl

A.J.
Zespół e-prawnik.pl

Uchwała SN w ocenie TK

20 kwietnia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny rozpoznał wniosek Prezesa Rady Ministrów dotyczący uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I 4110 1/20.

Porady prawne

Co orzekł TK?

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. (sygn. akt BSA I 4110 1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7) jest niezgodna z:

a) art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
b) art. 2 i art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej,
c) art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2.

W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.

Orzeczenie (sygn. akt U 2/20) zapadło większością głosów.

Zdanie odrębne złożyli: sędzia TK Leon Kieres, sędzia TK Piotr Pszczółkowski i sędzia TK Jarosław Wyrembak.

Czego dotyczył problem prawny i jak odniósł się do niego TK?

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I 4110 1/20. W pierwszej kolejności rozstrzygnięcia wymagała zatem kwestia, czy uchwała abstrakcyjna Sądu Najwyższego podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego. W przeciwnym wypadku postępowanie należałoby umorzyć.

Odpowiedź znajduje się w art. 188 pkt 3 Konstytucji, zgodnie z którym, oprócz kontroli zgodności ustaw i umów międzynarodowych z Konstytucją oraz ustaw z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, których ratyfikacja wymagała uprzedniej zgody wyrażonej w ustawie, Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach „zgodności przepisów prawa, wydawanych przez centralne organy państwowe, z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi i ustawami” (art. 188 pkt 3 Konstytucji). Użyte w tym artykule określenie „przepisy prawa” obejmuje, pod pewnymi warunkami, wszystkie akty prawa wewnętrznego, których katalog – w przeciwieństwie do źródeł prawa powszechnie obowiązującego – pozostaje otwarty na gruncie art. 93 Konstytucji. Akty prawa wewnętrznego, w tym uchwały, podlegają – zgodnie z art. 93 ust. 3 Konstytucji – kontroli co do ich zgodności z powszechnie obowiązującym prawem.

Zgodnie z treścią art. 183 ust. 1 Konstytucji, Sąd Najwyższy sprawuje nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych w zakresie orzekania. Istotnym narzędziem nadzoru sprawowanego przez Sąd Najwyższy są uchwały, takie jak przedmiot kontroli w rozstrzygniętej dzisiaj sprawie. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy o SN,  uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego, składu połączonych izb oraz składu całej izby, z chwilą ich podjęcia, uzyskują moc zasad prawnych. Podejmowane są na podstawie art. 86 § 1 ustawy o SN na wniosek m. in. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, jeżeli  w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą ich orzekania (art. 83 § 1 ustawy o SN). Zasady prawne wiążą wszystkie składy orzekające Sądu Najwyższego, zatem w samą ich naturę wpisana jest generalność i abstrakcyjność. Ich zakres obowiązywania nie jest bowiem ograniczony do konkretnej sprawy określonej podmiotowo i przedmiotowo. Nie konsumują się również po jednorazowym zastosowaniu. Są zatem aktami prawa wewnętrznego w rozumieniu art. 93 Konstytucji. Nie ma uzasadnienia prezentowany często pogląd, iż są aktami stosowania prawa. Nie sposób przyjąć, że zawierają normy indywidualno-konkretne.

Akt prawa wewnętrznego, w tym uchwała abstrakcyjna Sądu Najwyższego, podlega kontroli Trybunału Konstytucyjnego pod pewnymi warunkami, określonymi w art. 188 pkt 3 Konstytucji. Musi być wydany przez centralny organ państwowy, co w przypadku Sądu Najwyższego nie podlega wątpliwościom. Ponadto, treść aktu musi spełniać kryteria pozwalające na zaliczenie do kategorii przepisów prawa.

W ugruntowanym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że przepis prawa, na gruncie art. 188 pkt 3 Konstytucji, to substrat do rekonstrukcji normy generalnej i abstrakcyjnej, czyli akt normatywny w znaczeniu materialnym. Oznacza to, że o kognicji TK nie decyduje w tym zakresie wydanie aktu podustawowego w oparciu o podstawę prawną lub bez jej istnienia, ponieważ istotę kontroli konstytucyjności prawa stanowi eliminacja niekonstytucyjnych i nielegalnych aktów prawnych. O kognicji TK decyduje dlatego treść aktu, a więc, czy jest on aktem normatywnym ze względu na sposób uregulowania określonej materii.

Dlatego każdy akt prawa wewnętrznego skierowany przez uprawniony podmiot do Trybunału Konstytucyjnego przechodzi najpierw test normatywności, od którego zależy możliwość dokonania kontroli przez TK. Dopiero pozytywny rezultat takiego testu, uprawnia Trybunał do oceny zaskarżonych przepisów prawa, o ile występują w zaskarżonym akcie, pod kątem ich zgodności ze wskazanymi przez wnioskodawcę wzorcami kontroli.

Zaliczając uchwały abstrakcyjne Sądu Najwyższego do kategorii aktów prawa wewnętrznego Trybunał Konstytucyjny odrzucił pogląd, iż względem uchwał Sądu Najwyższego należałoby przyjąć inne kryteria oceny normatywności, niż ukształtowane w jednolitej linii orzeczniczej TK, mającej ponad trzydzieści lat, i kontynuowanej konsekwentnie na gruncie art. 188 pkt 3 Konstytucji, kluczowej dla wykładni występującego w nim pojęcia „przepisy prawa”.

Wszystkie cztery jednostki redakcyjne uchwały SN wprowadzają i regulują nowość normatywną nieznaną innym aktom prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności Konstytucji, ratyfikowanym umowom międzynarodowym i ustawom. Nowość normatywna polega na tym, że zgodnie z przepisami uchwały sądy powszechne, wojskowe i Sąd Najwyższy mogą kontrolować i ograniczać prawo sędziego do orzekania wyłącznie w oparciu o fakt powołania sędziego przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, której członkowie będący sędziami zostali wybrani przez Sejm, a nie przez gremia sędziowskie. Całość regulacji uchwały odnosi się do szczegółów procedury odsuwania takiego sędziego od orzekania oraz stwierdzania nieważności lub uchylania orzeczenia wydanego z jego udziałem wyłącznie w oparciu o tę przyczynę. Tak ukształtowane normy prawne wykazują z całą pewnością charakter generalny i abstrakcyjny. Są skierowane do wszystkich składów orzekających Sądu Najwyższego i wiążą każdorazowo, gdy wystąpi stan faktyczny w nich opisany. Całość treści uchwały spełnia zatem test normatywności, a zatem uchwała zawiera wyłącznie przepisy prawa.

Trybunał orzekł, że uchwała jest niezgodna z art. 179 Konstytucji, ponieważ podważa ostateczny charakter tego przepisu w postaci skutecznego powołania sędziego przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa. Akt powołania sędziego oznacza bowiem jego upoważnienie do wydawania orzeczeń w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Nie ma w tym wypadku znaczenia, czy akt podustawowy wprost stwierdza, że sędzia danej kategorii w ogóle nie może orzekać, czy też nie może orzekać w generalnie określonych wypadkach, co znacznie ogranicza skutek przewidziany w art. 179 Konstytucji, niwecząc jego istotę.

Zaskarżona uchwała jest niezgodna z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, ponieważ nie można jej pogodzić z istotą prerogatywy Prezydenta do powoływania sędziów na terenie Rzeczypospolitej Polskiej. Prerogatywa Prezydenta nie podlega kontroli w jakimkolwiek trybie. Tym bardziej więc, nie może stanowić przedmiotu ograniczenia czy jakiegokolwiek zawężenia interpretacyjnego dokonanego w treści podustawowego aktu normatywnego.

Uchwała SN wprowadza, jak wspomniano, nowość normatywną, sprzeczną z wzorcami kontroli sprecyzowanymi powyżej. Sam fakt wydania niekonstytucyjnych przepisów prawa w formie prawnej ustawowo przewidzianej dla sprawowania przez SN nadzoru nad sądami powszechnymi i wojskowymi w zakresie orzekania jest wystarczającym uzasadnieniem naruszenia przez zaskarżoną uchwałę treści art. 183 ust. 1 Konstytucji. Sprzeczność z Konstytucją, ściślej z jej artykułami 179 i 144 ust. 3 pkt 17, aktu prawnego stanowiącego narzędzie nadzoru judykacyjnego wypacza istotę takiego nadzoru, prowadząc do powstania nieusuwalnej sprzeczności między związaniem sędziego przepisami Konstytucji i ustaw przy jednoczesnym związaniu wszystkich składów orzekających SN aktem prawa wewnętrznego sprzecznym z Konstytucją.  

Z art. 7 Konstytucji wynika obowiązek działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa. Wyrażona w nim zasada praworządności formalnej (legalizmu) nakazuje organom władzy publicznej powstrzymanie się od aktywności, jeśli wprost nie zezwala na nią przepis odpowiednio umiejscowiony w konstytucyjnym systemie źródeł prawa. Tym bardziej z zasady tej wynika zakaz wydawania aktów prawa wewnętrznego sprzecznych z wyraźną dyspozycją konstytucyjną.

Zgodnie z art. 188 pkt 3 Konstytucji, Trybunał Konstytucyjny orzeka w sprawach zgodności przepisów prawa wydawanych przez centralne organy państwowe nie tylko z Konstytucją i ustawami, ale również z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi. Do tych ostatnich należą przepisy Traktatu o Unii Europejskiej i Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że w niniejszej sprawie kontroli podlega zgodność przepisu prawa krajowego z przepisem prawa europejskiego, sprawa nie dotyczy natomiast zgodności prawa Unii Europejskiej z Konstytucją. Przepisy Traktatu o Unii Europejskiej są częścią porządku prawnego obowiązującego w Rzeczypospolitej Polskiej i każdy akt prawa wewnętrznego, w rozumieniu art. 93 Konstytucji, nie wyłączając uchwały Sądu Najwyższego, musi pozostawać z nimi w zgodzie. Również w tym zakresie kontrola hierarchicznej zgodności aktów prawnych tworzących konstytucyjny system źródeł prawa stanowi wyłączną kompetencję Trybunału Konstytucyjnego. W przypadku odwołania w treści aktu prawa wewnętrznego do treści aktu prawa Unii Europejskiej to Trybunał Konstytucyjny pozostaje sądem „ostatniego słowa”, stojąc nie tylko na straży Konstytucji, ale również na straży Traktatów konstytuujących Unię Europejską.

Konstytucyjna zasada demokratycznego państwa prawnego – art. 2 Konstytucji – jest tożsama treściowo z zasadami państwa prawnego i demokratycznego, ustanowionymi – jako wartości wspólne Państw Członkowskich – w art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej. Zasada demokratycznego państwa prawnego niewątpliwie należy bowiem do wspólnego dorobku konstytucyjnego Państw Członkowskich Unii Europejskiej (acquis contitutionnel). Treść art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej wywodzi się zatem z treści konstytucji państw narodowych, w tym z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej jako jednego z największych państw członkowskich Unii Europejskiej, mającego przeszło tysiącletnią kulturę prawną. Z zasadami tymi nie sposób pogodzić aktu prawnego o charakterze podustawowym, podważającego prawo sędziego do orzekania, pomimo jego powołania zgodnego z konstytucyjną procedurą i kompetencjami.

Wprowadzenie w drodze zakwestionowanej uchwały instytucji sędziego faktycznie, w zasadzie, w stanie spoczynku ab initio narusza zasadę państwa prawnego poprzez uregulowanie statusu sędziego w drodze aktu podustawowego i wprowadzenie stanu niepewności w realizacji konstytucyjnego i traktatowego prawa do sądu, które stanowi immanentny element zasady państwa prawnego. Instytucja ta narusza przede wszystkim zasadę demokracji – stanowiącą część acquis constitutionnel oraz fundamentalny element konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego. Decyzja ustrojodawcy w postaci procedury powoływania sędziów przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa oraz prawidłowe skonkretyzowanie realizacji tej procedury w ustawie zostały bowiem podważone przez sprzeczną z Konstytucją i Traktatem uchwałę mającą charakter aktu podustawowego.

Uchwała SN narusza również zasadę lojalnej współpracy Unii i Państw Członkowskich, uregulowaną w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, który stanowi, iż „zgodnie z zasadą lojalnej współpracy Unia i Państwa Członkowskie wzajemnie się szanują i udzielają sobie wzajemnego wsparcia w wykonywaniu zadań wynikających z Traktatów. Państwa Członkowskie podejmują wszelkie środki ogólne lub szczególne właściwe dla zapewnienia wykonania zobowiązań wynikających z Traktatów lub aktów instytucji Unii. Państwa Członkowskie ułatwiają wypełnianie przez Unię jej zadań i powstrzymują się od podejmowania wszelkich środków, które mogłyby zagrażać urzeczywistnieniu celów Unii”. Z zasady tej wynika w pierwszej kolejności obowiązek poszukiwania przez organy krajowe rozwiązań prawnych, które umożliwiają bezkonfliktowe funkcjonowanie regulacji ukształtowanych przez różne ośrodki prawodawcze w ramach charakterystycznego dla Unii Europejskiej multicentrycznego systemu prawnego. W oparciu o tę zasadę, w wyroku z 19 listopada 2019 r. TSUE nakazał wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych informacji w procesie oceny charakteru prawnego Izby Dyscyplinarnej. Uchwała SN abstrahując od informacji kluczowej – w postaci konstytucyjnej regulacji procesu powoływania sędziów w Rzeczypospolitej Polskiej – narusza tym samym zasadę lojalnej współpracy zarówno w postaci wprost wyrażonej we wskazanym przepisie Traktatu jak i w regułach wyprowadzonych z niego w wyroku TSUE z dnia 19 listopada 2019 r., w połączonych sprawach o sygn. C-585/18, C-624/18 i C-625/18.

Z kolei z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP wynika jednolity standard prawa do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd. Niezawisłość i bezstronność sądu opiera się w dużej mierze na powołaniu sędziego zgodnie z przepisami Konstytucji RP i na zasadzie nieusuwalności sędziego. Konstytucyjne i traktatowe prawo do sądu wyklucza zatem zmianę statusu sędziego przez akt podustawowy oraz modyfikację skutkującą powstaniem instytucji sędziego de facto w stanie spoczynku ab initio. Z tego powodu Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność uchwały SN z dwoma wskazanymi przepisami. Standard ochrony wynikający z tych przepisów jest bowiem tożsamy w obszarze ograniczonym treścią wniosku Prezesa Rady Ministrów.
Należy szczególnie podkreślić, iż uchwała Sądu Najwyższego narusza standard niezależności sądu i niezawisłości sędziego obejmujący – zgodnie z orzecznictwem TSUE – dwa aspekty.

Pierwszy – zewnętrzny – zakłada, że organ wykonuje swe funkcje całkowicie niezależnie, bez podlegania jakiejkolwiek hierarchii służbowej lub podporządkowania komukolwiek oraz nie otrzymuje nakazów lub wskazówek z jakiegokolwiek źródła (zob. wyroki TSUE: z 17 lipca 2014 r., sygn. C-58/13 i C-59/13; oraz z 6 października 2015 r., sygn. C-203/14), przez co jest chroniony przed ingerencją i naciskami zewnętrznymi, mogącymi zagrozić niezależności osądu jego członków przy rozpatrywaniu przez nich sporów (zob. wyroki TSUE: z 19 września 2006 r., sygn. C-506/04; z 9 października 2014 r., sygn. C-222/13; z 6 października 2015 r., sygn. C-203/14).

Z tak nakreślonym standardem wynikającym ze wszystkich wskazanych wzorców kontroli w prawie Unii Europejskiej nie sposób pogodzić treści zaskarżonej uchwały SN, przyznającej jednym sędziom prawo decydowania, czy inni sędziowie powołani przez Prezydenta RP mają de facto status sędziów w stanie spoczynku ab initio.

Drugi aspekt – wewnętrzny – łączy się z pojęciem bezstronności i dotyczy jednakowego dystansu do stron sporu i ich odpowiednich interesów w odniesieniu do jego przedmiotu. Czynnik ten wymaga przestrzegania obiektywizmu oraz braku wszelkiego interesu w rozstrzyganiu sporu, poza ścisłym stosowaniem przepisu prawa (zob. wyroki TSUE: z 19 września 2006 r., sygn. C-506/04; z 9 października 2014 r., sygn. C-222/13; z 6 października 2015 r., sygn. C-203/14).

Aspekt ten wyklucza kwestionowanie prawa orzekania jednego sędziego przez innego sędziego oraz oceny przez sędziów procedury poprzedzającej powołanie sędziego przez Prezydenta RP jako podstawy zakwestionowania prawa takiego sędziego do orzekania. Jednakowy dystans sędziego do sporu możliwy jest wyłącznie przy oparciu wnioskowania na poszanowaniu fundamentu w postaci Konstytucji RP.

Z art. 8 ust. 1 Konstytucji, stanowiącego, że jest ona najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, wynika nie tylko nadrzędność Konstytucji nad prawem Unii Europejskiej, zwłaszcza w sytuacjach wyjątkowych, związanych z koniecznością ochrony suwerenności państwa (wskazanych w postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z 19 grudnia 2006 r., sygn. P 37/05), ale również obowiązek ciążący na wszystkich organach państwa, polegający na poszukiwaniu możliwości bezkonfliktowej kooperacji Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej. W większości przypadków to właśnie wskazana reguła jest praktycznym wyrazem zasady najwyższej mocy prawnej Konstytucji, która przewiduje przecież członkostwo RP w organizacji międzynarodowej, o której stanowi art. 90, przede wszystkim więc członkostwo w Unii Europejskiej. Z drugim aspektem zasady najwyższej mocy prawnej Konstytucji pokrywa się treść art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej, a także wskazany w wyroku TSUE z 19 listopada 2019 r. wspomniany obowiązek wzięcia pod uwagę wszystkich istotnych informacji. Niedopełniając powyższego obowiązku, SN ukształtował więc treść zaskarżonego aktu normatywnego w sposób naruszający art. 8 ust. 1 Konstytucji, a także art. 2 oraz art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej.

Trybunał Konstytucyjny rozpoznał sprawę w pełnym składzie. Przewodniczącym składu orzekającego była prezes TK Julia Przyłębska, sprawozdawcą - sędzia TK Stanisław Piotrowicz.

Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Reforma ustaw sądowych

Reforma ustaw sądowych

Celem nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych i niektórych innych ustaw jest uporządkowanie kwestii z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Zmiany mają m.in. rozwiązać problem braków kadrowych w sądach i usprawnić działanie prokuratury. Nowelizacja zawiera także (...)

Cywilne zabezpieczenie nie może być podstawą umieszczenia w ośrodku w Gostyninie

Cywilne zabezpieczenie nie może być podstawą umieszczenia w ośrodku w Gostyninie

Zabezpieczenie roszczeń jako instytucja prawa cywilnego nie może być podstawą umieszczenia w ośrodku w Gostyninie osoby, wobec której trwa postępowanie o uznanie za stwarzającą zagrożenie. Uznał tak Sąd Najwyższy po zbadaniu pytania prawnego w sprawie możliwości stosowania takiego (...)

Uchwała składu połączonych Izb Sądu Najwyższego

Uchwała składu połączonych Izb Sądu Najwyższego

Uchwała składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r. Sąd Najwyższy w składzie połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu na posiedzeniu w dniu 23 stycznia (...)

Sąd Najwyższy o szczepieniach...

Sąd Najwyższy o szczepieniach...

Sąd Najwyższy wypowiedział się w przedmiocie odpowiedzialności cywilnej za prowadzenie badań klinicznych wbrew przepisom ustawy. Wyrokiem z 21 września 2022 r., sygn. I NSNc 75/21, Sąd Najwyższy uchylił w części zaskarżony skargą nadzwyczajną Prokuratora Generalnego wyrok Sądu Okręgowego (...)

Warunki ukończenia aplikacji notarialnej

Warunki ukończenia aplikacji notarialnej

29 kwietnia 2020 r. Trybunał Konstytucyjny ogłosił orzeczenie w sprawie skargi konstytucyjnej dotyczącej warunków ukończenia aplikacji notarialnej. ##baner## Wyrok TK Trybunał Konstytucyjny orzekł, że: 1. § 1 ust. 2 zdanie ostatnie uchwały Nr VII/48/2009 Krajowej Rady Notarialnej (...)

Droga konieczna jako zarzewie konfliktu właścicieli nieruchomości

Droga konieczna jako zarzewie konfliktu właścicieli nieruchomości

Służebność gruntowa drogi koniecznej  Służebność gruntowa drogi koniecznej została uregulowana w art. 145 Kodeksu cywilnego (K.c.). Zgodnie z § 1, jeżeli nieruchomość nie ma odpowiedniego dostępu do drogi publicznej lub do należących do tej nieruchomości budynków gospodarskich, (...)

Zastosowanie art. 15 Kodeksu Spółek Handlowych - komentarz do wyroku sądu najwyższego III CZP 69/10

Zastosowanie art. 15 Kodeksu Spółek Handlowych - komentarz do wyroku sądu najwyższego III CZP 69/10

Ustawa z dnia 15 września 2000 roku Kodeks Spółek Handlowych, (dalej: „KSH”), zawiera rozwiązania, których celem jest ochrona interesów spółki i wspólników przed nadużyciami ze strony tzw. funkcjonariuszy spółki – członków (...)

Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów powszechnych

Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad działalnością administracyjną sądów powszechnych

14 stycznia 2009 r. Trybunał Konstytucyjny w pełnym składzie rozpoznał wniosek Krajowej Rady Sądownictwa dotyczący ustroju sądów powszechnych, w szczególności zakresu nadzoru Ministra Sprawiedliwości, postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów i uprawnień Krajowej Rady Sądownictwa.Kwestionowany (...)

Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym

Niniejszy artykuł dotyczący prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym  na kanwie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2008 roku, sygnatura akt: I OPS 1/08 (dalej jako Uchwała)[1] będzie się składać z następujących części: Część I dotyczący instytucji (...)

SN o wyborze sędziów

SN o wyborze sędziów

Wyrok TSUE z 19 listopada 2019 r. powinien być wykonany w pełni z poszanowaniem zasad Konstytucji RP - uznał SN. ##baner## Uchwała Sądu Najwyższego W dniu 8 stycznia br. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów - po rozstrzygnięciu w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych (...)

Gmina zapłaci odszkodowanie za brak pomieszczenia tymczasowego

Gmina zapłaci odszkodowanie za brak pomieszczenia tymczasowego

Powód domagał się od gminy odszkodowania za to, że gmina – w toku egzekucji wyroku eksmisyjnego – nie wskazała pomieszczenia tymczasowego. Sąd Rejonowy zasądził od gminy odszkodowanie. Gmina złożyła apelację do Sądu Okręgowego, który z kolei zadał pytanie Sądowi (...)

Czego może się domagać pracownik w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę?

Czego może się domagać pracownik w razie nieuzasadnionego lub niezgodnego z prawem wypowiedzenia umowy o pracę?

Czego może się domagać pracownik? Zasadą jest, że pracownika do zwolnienia wybiera pracodawca. Jednak dokonany wybór nie może być sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Istotne jest tylko, aby pracodawca podał rzeczywistą, uzasadnioną przyczynę i dokonał wypowiedzenia (...)

Co z emeryturami kobiet urodzonych w 1952 roku?

Co z emeryturami kobiet urodzonych w 1952 roku?

Kobiety urodzone w roku 1952 i ubiegające się o "zwykłą" emeryturę po 31 grudnia 2012 r., muszą "zwrócić" emerytury częściowe albo "wcześniejsze", jeśli je pobrały - uznał SN. ##baner## Uchwała SN W dniu 28 listopada br. Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów po rozpoznaniu (...)

Postanowienia Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego

Postanowienia Trybunału Konstytucyjnego i Naczelnego Sądu Administracyjnego

Trybunał Konstytucyjny i Naczelny Sąd Administracyjny bronią statusu sędziów Trybunał Konstytucyjny i Naczelny Sąd Administracyjny podjęły wiążące postanowienia, które chronią status sędziów podważany przez Sąd Najwyższy. Potwierdzają one, że nie ma podstaw do kwestionowania (...)

NSA o podatku od gruntów objętych służebnością przesyłu

NSA o podatku od gruntów objętych służebnością przesyłu

Przedsiębiorca przesyłowy, który zawarł z Państwowym Gospodarstwem Leśnym Lasy Państwowe umowę o ustanowienie służebności przesyłu na gruntach Skarbu Państwa, znajdujących się w zarządzie Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe, nie musiał płacić podatku od nieruchomości (...)

Sąd rejestrowy o ważności uchwał decydować nie może

Sąd rejestrowy o ważności uchwał decydować nie może

 Orzekający w sądzie rejestrowym referendarz sądowy wykreślił z Krajowego Rejestru Sądowego dwóch członków zarządu spółdzielni, uznał bowiem, że uchwała o ich wyborze była nieważna. Oparł się przy tym na uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego, który orzekał (...)

Kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa”

Kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa”

SN wskazał, że kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” powinno być oceniane na podstawie wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. Uchwała (...)

Wyciągi z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego mogą być podstawą przepisania klauzuli wykonalności

Wyciągi z ksiąg rachunkowych funduszu sekurytyzacyjnego mogą być podstawą przepisania klauzuli wykonalności

Wnioskodawca - fundusz sekurytyzacyjnny - złożył wniosek o nadanie na jego rzecz, jako przejemcy wierzytelności, klauzuli wykonalności prawomocnemu nakazowi zapłaty. Jako dokumenty mające wykazać przejście na niego wierzytelności przedstawił wystawiony przez siebie dokument (...)

Prawo w Polsce po stronie pracodawców?

Prawo w Polsce po stronie pracodawców?

Sąd Najwyższy przyznał rację pracodawcom. Umowy na czas określony zawarte przed ustawą antykryzysową, rozwiązują się w przewidzianym w nich terminie. Umowy, które rozwiązały się w okresie 22 sierpnia - 31 grudnia 2011 nie przekształcą się w umowy stałe (uchwała SN z 9 sierpnia 2012 (...)

Zmiany w Sądzie Najwyższym?

Zmiany w Sądzie Najwyższym?

Trwają sejmowe prace nad prezydenckim projektem zmiany ustawy o Sądzie Najwyższym. Przedstawiony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projekt ustawy o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw przewiduje wprowadzenie zmian w organizacji Sądu Najwyższego poprzez (...)

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


PORADY PRAWNIKA

Czy moja była żona może żądać ode mnie alimentów na siebie?

Czy moja była żona może żądać ode mnie alimentów na siebie?

6 lat temu rozwiodłem się z moją żoną. Rozwód wzięliśmy bez orzekania o winie któreś ze stron. Niedawno dowiedziałem się ze moja żona żąda ode mnie alimentów na nią. Jest to o tyle dziwne (...)

Ile mogę dostać alimentów na dzieci od mojego męża?

Ile mogę dostać alimentów na dzieci od mojego męża?

Witam, mam pytanie dotyczące tego, jakiej wysokości alimentów mogę oczekiwać od mojego męża na moją crókę. Dodam że jestem w trakcie rozwodu z moim mężem, oraz że mąż pracuje za granicą, (...)

Zniesienie współwłasności

Zniesienie współwłasności

Jestem współwłaścicielem nieruchomości działka 1000m2 zabudowana budynkiem mieszkalnym. Mój udział wynosi 1/2 pozostali współwłaściciele - jest ich 5 - posiadają udziały odpowiednio 4/16, (...)

Zlekceważone powiadomienie o przestępstwie

Zlekceważone powiadomienie o przestępstwie

Złożyłem zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa z art. 233 kk. Współwłaściciele naszej nieruchomości wspólnej celem uzyskania postanowienia jak i decyzji w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru (...)

Równa stopa życiowa małżonków

Równa stopa życiowa małżonków

Jak należy rozumieć to prawo, czy istnieją unormowania prawne w zakresie równej stopy życiowej? Chodzi o sytuację, w której bardzo dobrze sytuowany małżonek pozostawia bezrobotną 50-letnią żonę (...)

Obowiązek alimentacyjny a ciąża i macierzyństwo

Obowiązek alimentacyjny a ciąża i macierzyństwo

Moja żona ma szesnastoletniego syna z poprzedniego małżeństwa. Na jego utrzymanie płacimy ojcu dziecka ustanowioną przez sąd rentę alimentacyjna w wysokości 500 zł. Ojciec syna ma przyznaną (...)

Wznowienie postępowania administracyjnego

Wznowienie postępowania administracyjnego

W październiku i listopadzie 2001 r. PINB i WINB w Poznaniu wydały błędne decyzje nakazujące rozbiórkę magazynu sprzętu drobiarskiego i paszy. Zostały one wydane z naruszeniem obowiązującego (...)

Moc wiążąca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

Moc wiążąca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

Proszę o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skoro czytamy w uzasadnieniu "Akt normatywny lub jego część uznane przez Trybunał za niezgodne z konstytucją zostają (...)

Egzekucja należności podatkowych a przedawnienie

Egzekucja należności podatkowych a przedawnienie

Mam zobowiązanie podatkowe, którego nie zapłaciłem w terminie. Egzekucję prowadził organ administracyjny dokonał czynności egzekucyjnych, do których wystąpił zbieg z komornikiem sądowym. Sąd (...)

Poród żony a zasiłek chorobowy męża-przedsiębiorcy

Poród żony a zasiłek chorobowy męża-przedsiębiorcy

Mąż prowadzi działalność gospodarczą i posiada ubezpieczenie dobrowolne chorobowe. Czy z tego tytułu przysługuje jemu jakieś świadczenie po porodzie żony? Ubezpieczonemu – ojcu dziecka (...)

Mandat z fotoradaru Straży Miejskiej a wyrok TK

Mandat z fotoradaru Straży Miejskiej a wyrok TK

Dostałem od Straży Miejskiej zdjęcie z fotoradaru wraz z mandatem na kilka dni przed ogłoszeniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o niezgodności stosowania fotoradarów przez Straż Miejską. (...)

Tytuł prawny do zajmowanej kwatery wojskowej

Tytuł prawny do zajmowanej kwatery wojskowej

Zamieszkuję wraz z pełnoletnim synem w mieszkaniu kwaterunkowym będącym w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej . Lokal zajmuję jako wdowa po wojskowym otrzymując rentę rodzinną po zmarłym (...)

Eksmisja z mieszkania emerytowanego policjanta

Eksmisja z mieszkania emerytowanego policjanta

Mój tata jest emerytowanym policjantem, zamieszkuje od 25 lat w mieszkaniu funkcyjnym wraz z żoną, 10 lat temu bez żadnych wcześniejszych informacji z komendy stołecznej policji mieszkanie zostało (...)

Dokumenty potrzebne do zameldowania

Dokumenty potrzebne do zameldowania

Proszę o podanie które orzeczenie trybunału konstytucyjnego zlikwidowało obowiązek przedstawienia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym zamierzamy się zameldować i gdzie mogę (...)

Doręczenie wyroku zaocznego

Doręczenie wyroku zaocznego

W sprawie gospodarczej wniosłem powództwo o nakaz zapłaty do firmy ubezpieczeniowej. Na pierwszym posiedzeniu asesor prowadząca sprawę za stronniczość została wyłączona od sprawy. Na wyznaczone (...)

Wznowienie postępowania administracyjnego

Wznowienie postępowania administracyjnego

W październiku i listopadzie 2001 r. PINB i WINB w Poznaniu wydały błędne decyzje nakazujące rozbiórkę magazynu sprzętu drobiarskiego i paszy. Zostały one wydane z naruszeniem obowiązującego (...)

Moc wiążąca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

Moc wiążąca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego

Proszę o wyjaśnienie wątpliwości co do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego, skoro czytamy w uzasadnieniu "Akt normatywny lub jego część uznane przez Trybunał za niezgodne z konstytucją zostają (...)

Egzekucja należności podatkowych a przedawnienie

Egzekucja należności podatkowych a przedawnienie

Mam zobowiązanie podatkowe, którego nie zapłaciłem w terminie. Egzekucję prowadził organ administracyjny dokonał czynności egzekucyjnych, do których wystąpił zbieg z komornikiem sądowym. Sąd (...)

Poród żony a zasiłek chorobowy męża-przedsiębiorcy

Poród żony a zasiłek chorobowy męża-przedsiębiorcy

Mąż prowadzi działalność gospodarczą i posiada ubezpieczenie dobrowolne chorobowe. Czy z tego tytułu przysługuje jemu jakieś świadczenie po porodzie żony? Ubezpieczonemu – ojcu dziecka (...)

Mandat z fotoradaru Straży Miejskiej a wyrok TK

Mandat z fotoradaru Straży Miejskiej a wyrok TK

Dostałem od Straży Miejskiej zdjęcie z fotoradaru wraz z mandatem na kilka dni przed ogłoszeniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku o niezgodności stosowania fotoradarów przez Straż Miejską. (...)

Tytuł prawny do zajmowanej kwatery wojskowej

Tytuł prawny do zajmowanej kwatery wojskowej

Zamieszkuję wraz z pełnoletnim synem w mieszkaniu kwaterunkowym będącym w zasobach Wojskowej Agencji Mieszkaniowej . Lokal zajmuję jako wdowa po wojskowym otrzymując rentę rodzinną po zmarłym (...)

Eksmisja z mieszkania emerytowanego policjanta

Eksmisja z mieszkania emerytowanego policjanta

Mój tata jest emerytowanym policjantem, zamieszkuje od 25 lat w mieszkaniu funkcyjnym wraz z żoną, 10 lat temu bez żadnych wcześniejszych informacji z komendy stołecznej policji mieszkanie zostało (...)

Dokumenty potrzebne do zameldowania

Dokumenty potrzebne do zameldowania

Proszę o podanie które orzeczenie trybunału konstytucyjnego zlikwidowało obowiązek przedstawienia potwierdzenia uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym zamierzamy się zameldować i gdzie mogę (...)

Doręczenie wyroku zaocznego

Doręczenie wyroku zaocznego

W sprawie gospodarczej wniosłem powództwo o nakaz zapłaty do firmy ubezpieczeniowej. Na pierwszym posiedzeniu asesor prowadząca sprawę za stronniczość została wyłączona od sprawy. Na wyznaczone (...)

Nadzwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym

Nadzwyczajne środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym

Czy poza apelacją można w inny sposób wzruszyć orzeczenie sądu cywilnego? Poza apelacją, w określonych prawem przypadkach stronie przysługują tzw. nadzwyczajne środki zaskarżenia, przede wszystkim (...)

Nakaz europejski- wyrok TK

Nakaz europejski- wyrok TK

Czy aktualnie przepisy dotyczace europejskiego nazazu aresztowania są obowiązujące? Jakie orzeczenia w tej materii zostały wydane przez TK? Na czym polega zastosowanie instytucji europejskiego nakzau (...)

Wniesienie skargi do Trybunału Praw Człowieka

Wniesienie skargi do Trybunału Praw Człowieka

Dnia 17 grudnia 2008 r. Trybunał Konstytucyjny w Polsce, rozpoznał pytania prawne dotyczące zasad zawierania umów o przeniesienie własności lokalu przez spółdzielnie mieszkaniowe. Ponieważ sentencja (...)

Aborcja a przepisy polskiej Konstytucji

Aborcja a przepisy polskiej Konstytucji

W jaki sposób przepisy Konstytucji odnoszą się do kwestii aborcji w prawie polskim? Zakaz aborcji nie jest sformułowany wprost w Konstytucji, wynika jednak z jej art. 38 stanowiącego, że Rzeczpospolita (...)

Warunki do zmiany Sędziego w sprawie cywilnej

Warunki do zmiany Sędziego w sprawie cywilnej

Trwa sprawa w Sądzie Rejonowym w wydziale cywilnym o podział majątku. Odbyły się już trzy rozprawy. Sędzia wydaje się być jednostronny. Chciałabym napisać prośbę o zmianę Sędziego. Jakie (...)

Wydatkowanie środków z funduszu remontowego spółdzielni mieszkaniowej

Wydatkowanie środków z funduszu remontowego spółdzielni mieszkaniowej

Czy przepis art. 4 4[1] o spółdzielniach mieszkaniowych odnosi się również do zasad wydatkowania środków na remonty budynków? Art. 4. 41. Zarząd spółdzielni prowadzi odrębnie dla każdej (...)

Możliwość złożenia skargi konstytucyjnej

Możliwość złożenia skargi konstytucyjnej

W grudniu 2009 roku sąd rejonowy w toku postępowania przygotowawczego prowadzonego przez prokuraturę wydał postanowienie nie uwzględniające wniosku prokuratora w przedmiocie zarządzenia obserwacji (...)

FORUM PRAWNE

Mieszkanie własnościowe, nie płacenie czynszu, skreślenie z listy członków

Mieszkanie własnościowe, nie płacenie czynszu, skreślenie z listy członków Czy skreślenie z listy członków prowadzi bezpośrednio do eksmisji? Co z moim prawem własnościowym do mieszkania? Jakie (...)

Izba wytrzeźwień a Trybunał Konstytucyjny.

Izba wytrzeźwień a Trybunał Konstytucyjny. Resort zdrowia ostatnio chciał podnieść opłatę za izbę wytrzeźwień do 350zł! Rzecznik praw obywatelskich jednak zaskarża te decyzję, ponieważ ustawa (...)

Rodzinne ogródki działkowe a zmiana prawa

Rodzinne ogródki działkowe a zmiana prawa Witam forumowiczów, jak się zapewne orientujecie, zanosi się na zmianę prawa związanego z Rodzinnymi Ogródkami Działkowymi (ROD), dziś tj. 11.07.12r (...)

PROTEST PRZECIWKO WALORYZACJI KWOTOWEJ!!

PROTEST PRZECIWKO WALORYZACJI KWOTOWEJ!! WYSYŁAJCIE PROTESTY W SPRAWIE ZŁODZIEJSKIEJ WALORYZACJI KWOTOWEJ!!!!!!!!!!! Trybunał Konstytucyjny prasainfo@trybunal.gov.pl 1/PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Pan (...)

Podwyżka czynszu narusza konstytucje?!

Podwyżka czynszu narusza konstytucje?! Witam Wszystkich. Trybunał Konstytucyjny zajmie się skargą kasacyjną dotyczącą przepisów ustawy z 15 grudnia 2006 r. Ustawa zawierać może przepis który (...)

ODSZKODOWANIE za słup / linia energetyczna na działce

ODSZKODOWANIE za słup / linia energetyczna na działce Wysokie ODSZKODOWANIA (do 10 lat wstecz) za bezumowne korzystanie z mienia, czyli zajęcia terenu pod sieci energetyczne (np. przewody biegnące (...)

Trybunał Konstytucyjny podjął decyzję w sprawie Awansu poziomego.

Trybunał Konstytucyjny podjął decyzję w sprawie Awansu poziomego. TK orzekł, że zniesienie awansów poziomych dla sędziów było dopuszczalne, odrzucono skargę zmarłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Bardzo (...)

Finansowanie rolnikom składek na ubezpieczenie zdrowotne

Finansowanie rolnikom składek na ubezpieczenie zdrowotne Trybunał Konstytucyjny orzekł, że finansowanie rolnikom - bez względu na ich dochód - składek na ubezpieczenie zdrowotne przez budżet państwa (...)

Zwrot opłat za wydanie karty pojazdu

Zwrot opłat za wydanie karty pojazdu "Opłata za wydanie karty pojazdu była pobierana w wysokości 500 zł na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (...)

Rak nerki rozwija się bezobjawowo leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna

Rak nerki rozwija się bezobjawowo leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna "Rak nerki latami rozwija się bezobjawowo. Tymczasem zdiagnozować go może proste badanie USG jamy brzusznej" (...)

Izba wytrzeźwień a Trybunał Konstytucyjny.

Izba wytrzeźwień a Trybunał Konstytucyjny. Resort zdrowia ostatnio chciał podnieść opłatę za izbę wytrzeźwień do 350zł! Rzecznik praw obywatelskich jednak zaskarża te decyzję, ponieważ ustawa (...)

Rodzinne ogródki działkowe a zmiana prawa

Rodzinne ogródki działkowe a zmiana prawa Witam forumowiczów, jak się zapewne orientujecie, zanosi się na zmianę prawa związanego z Rodzinnymi Ogródkami Działkowymi (ROD), dziś tj. 11.07.12r (...)

PROTEST PRZECIWKO WALORYZACJI KWOTOWEJ!!

PROTEST PRZECIWKO WALORYZACJI KWOTOWEJ!! WYSYŁAJCIE PROTESTY W SPRAWIE ZŁODZIEJSKIEJ WALORYZACJI KWOTOWEJ!!!!!!!!!!! Trybunał Konstytucyjny prasainfo@trybunal.gov.pl 1/PREZYDENT RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. Pan (...)

Podwyżka czynszu narusza konstytucje?!

Podwyżka czynszu narusza konstytucje?! Witam Wszystkich. Trybunał Konstytucyjny zajmie się skargą kasacyjną dotyczącą przepisów ustawy z 15 grudnia 2006 r. Ustawa zawierać może przepis który (...)

ODSZKODOWANIE za słup / linia energetyczna na działce

ODSZKODOWANIE za słup / linia energetyczna na działce Wysokie ODSZKODOWANIA (do 10 lat wstecz) za bezumowne korzystanie z mienia, czyli zajęcia terenu pod sieci energetyczne (np. przewody biegnące (...)

Trybunał Konstytucyjny podjął decyzję w sprawie Awansu poziomego.

Trybunał Konstytucyjny podjął decyzję w sprawie Awansu poziomego. TK orzekł, że zniesienie awansów poziomych dla sędziów było dopuszczalne, odrzucono skargę zmarłego prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Bardzo (...)

Finansowanie rolnikom składek na ubezpieczenie zdrowotne

Finansowanie rolnikom składek na ubezpieczenie zdrowotne Trybunał Konstytucyjny orzekł, że finansowanie rolnikom - bez względu na ich dochód - składek na ubezpieczenie zdrowotne przez budżet państwa (...)

Zwrot opłat za wydanie karty pojazdu

Zwrot opłat za wydanie karty pojazdu "Opłata za wydanie karty pojazdu była pobierana w wysokości 500 zł na podstawie rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (...)

Rak nerki rozwija się bezobjawowo leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna

Rak nerki rozwija się bezobjawowo leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna "Rak nerki latami rozwija się bezobjawowo. Tymczasem zdiagnozować go może proste badanie USG jamy brzusznej" (...)

Wczesna diagnostyka raka tarczycy i raków skóry leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna sprzedam

Wczesna diagnostyka raka tarczycy i raków skóry leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze disulfiram cymetydyna sprzedam "Wczesna diagnostyka raka tarczycy i niebarwnikowych raków skóry pozwala na (...)

Rak piersi wykrywany coraz częściej u kobiet przed 50 leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze cymetydyna disulfiram sprzedam

Rak piersi wykrywany coraz częściej u kobiet przed 50 leki przeciwpasozytnicze przeciwgrzybicze cymetydyna disulfiram sprzedam "Zauważamy, że diagnozujemy zmiany u coraz większego odsetka kobiet, (...)

Porady prawne