Uprawnienia zatrzymanego przez policję

Pytanie:

Ostatnio często poruszam się pieszo po moim mieście w godzinach nocnych lub po prostu po zmroku. Zdarza się, że jestem zatrzymywany przez patrole policji i wypytywany o to lub owo. Niestety nie zawsze w sposób normalny i kulturalny. Uświadomiłem sobie, że w ogóle nie znam swoich praw w takiej sytuacji. Zastanawiam się czy mam obowiązek mieć przy sobie dokument tożsamości albo ujawniać informację na temat np. tego dokąd idę. Albo czy usiłującą wylegitymować mnie osobę mogę poprosić o uprzednie jej wylegitymowanie się i od tego uzależnić okazanie swoich dokumentów. Czy mogę zostać przeszukany? Zatrzymany bez podania przyczyn?Jakie prawa ma osoba (pełnoletnia lub nie) przy zaczepieniu jej przez policyjny patrol?

Masz inne pytanie do prawnika?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że prawo nie nakłada obowiązku noszenia ze sobą dowodu osobistego, a tylko obowiązek jego posiadania (art. 34 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych). Posiadanie dowodu to po prostu jego wyrobienie i niedopełnienie tego obowiązku jest karane jako wykroczenie zagrożone karą ograniczenia wolności do 1 miesiąca albo karą grzywny. Nie mniej jednak w przypadku kontroli policyjnej brak dowodu osobistego może nastręczać niepotrzebne komplikacje związane z koniecznością uzyskania oświadczeń innych osób, co do Pana tożsamości. W skrajnym przypadku może być Pan nawet zabrany na komendę celem przeprowadzenia dalszych czynności, tj. fotografowania, bycia okazywanym lub poddawanym daktyloskopii celem ustalenia tożsamości. Odmowa okazania posiadanego przy sobie dowodu osobistego jest wykroczeniem karanym grzywną (art. 65 § 2 kodeksu wykroczeń). Teoretycznie też nie musi Pan ujawniać informacji dokąd się Pan wybiera, ale nieudzielanie żadnych informacji lub potoczne „kręcenie” może wzbudzić wątpliwości u funkcjonariuszy co do potencjalnej możliwości popełnienia przez Pana czynu zabronionego. Jedną z możliwości, choć może daleko idącą, jest także podejrzenie czy nie jest Pan osobą poszukiwaną listem gończym czy też skazanym, który nie stawił się do odbycia kary w więzieniu, a to już musiałoby skutkować zatrzymaniem. Zasadniczo w tych właśnie celach Policja ma prawo legitymowania osób.

Zgodnie z § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z 26 lipca 2005 r. w sprawie sposobu postępowania przy wykonywaniu niektórych uprawnień policjantów (Dz. U. z 2005 r., Nr 141 poz. 1186) policja ustala tożsamość osoby legitymowanej na podstawie:

  • dowodu osobistego
  • paszportu
  • zagranicznego dokumentu tożsamości
  • innego niebudzącego wątpliwości dokumentu zaopatrzonego w fotografię i oznaczonego numerem lub serią
  • oświadczenia innej osoby, której tożsamość została ustalona na podstawie dokumentów, o których mowa powyżej

Z kolei kwestię zatrzymania przez policję reguluje art. 15 ust. 1 ustawy o policji (Dz. U. 2007 r., Nr 43 poz. 277). Policjanci w ramach wykonywania swoich czynności operacyjno - rozpoznawczych, dochodzeniowo – śledczych oraz administracyjno – porządkowych mają prawo:

1) legitymowania osób w celu ustalenia ich tożsamości;

2) zatrzymywania osób w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw;

2a) zatrzymywania osób pozbawionych wolności, które na podstawie zezwolenia właściwego organu opuściły areszt śledczy albo zakład karny i w wyznaczonym terminie nie powróciły do niego;

3) zatrzymywania osób stwarzających w sposób oczywisty bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzkiego, a także dla mienia;

3a) pobierania od osób wymazu ze śluzówki policzków:

a) w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego,

b) w celu identyfikacji osób o nieustalonej tożsamości oraz osób usiłujących ukryć swoją tożsamość, jeżeli ustalenie tożsamości w inny sposób nie jest możliwe;

3b) pobierania materiału biologicznego ze zwłok ludzkich o nieustalonej tożsamości;

4) przeszukiwania osób i pomieszczeń w trybie i przypadkach określonych w przepisach Kodeksu postępowania karnego i innych ustaw;

5) dokonywania kontroli osobistej, a także przeglądania zawartości bagaży i sprawdzania ładunku w portach i na dworcach oraz w środkach transportu lądowego, powietrznego i wodnego, w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego pod groźbą kary;

5a) obserwowania i rejestrowania przy użyciu środków technicznych obrazu zdarzeń w miejscach publicznych, a w przypadku czynności operacyjno-rozpoznawczych i administracyjno-porządkowych podejmowanych na podstawie ustawy - także i dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom;

6) żądania niezbędnej pomocy od instytucji państwowych, organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego oraz jednostek gospodarczych prowadzących działalność w zakresie użyteczności publicznej; wymienione instytucje, organy i jednostki obowiązane są, w zakresie swojego działania, do udzielenia tej pomocy, w zakresie obowiązujących przepisów prawa;

7) zwracania się o niezbędną pomoc do innych jednostek gospodarczych i organizacji społecznych, jak również zwracania się w nagłych wypadkach do każdej osoby o udzielenie doraźnej pomocy, w ramach obowiązujących przepisów prawa;

Każdy policjant przystępujący do wykonywania powyższych czynności ma obowiązek podać swój stopień, imię i nazwisko w sposób umożliwiający odnotowanie tych danych, a także podstawę prawną i przyczynę podjęcia czynności służbowej. Co oczywiste nie dotyczy to czynności wymienionej w punkcie 5a. Dodatkowo na policjanta nieumundurowanego nałożony został obowiązek okazania ponadto legitymacji służbowej, a na żądanie osoby, wobec której podjęto wykonywanie tych uprawnień, umożliwienia odnotowania danych w niej zawartych (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Wynika stąd, że policjant umundurowany wcale nie musi przedstawiać Panu swojej legitymacji służbowej, choć oczywiście przepisy mu tego nie zabraniają.

Zatrzymanie prewencyjne osoby może być zastosowane tylko wówczas, gdy inne środki okazały się bezcelowe lub nieskuteczne. Na sposób prowadzenia powyższych czynności przysługuje zażalenie do miejscowo właściwego prokuratora.

Przeszukania osoby, jej odzieży i podręcznych przedmiotów można dokonać w celu znalezienia rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie lub podlegających zajęciu w postępowaniu karnym (art. 219 kodeksu postępowania karnego). Przeszukania osoby i odzieży na niej należy dokonywać w miarę możności za pośrednictwem osoby tej samej płci.

Zatrzymanie, o którym mowa w art. 15 ust. 1 pkt. 2 ustawy o policji to tzw. zatrzymanie procesowe. Reguluje je art. 244 i nast. kpk. Zgodnie z nim (§1) „Policja ma prawo zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie, że popełniła ona przestępstwo, a zachodzi obawa ucieczki lub ukrycia się tej osoby albo zatarcia śladów przestępstwa bądź też nie można ustalić jej tożsamości albo istnieją przesłanki do przeprowadzenia przeciwko tej osobie postępowania w trybie przyspieszonym”. Prawo nie zna definicji osoby podejrzanej – de facto więc może to być każdy, jeśli policja ma podstawy przyjęcia, że spełnione są pozostałe przesłanki zatrzymania. Zatrzymanemu na jego żądanie należy niezwłocznie umożliwić nawiązanie w dostępnej formie kontaktu z adwokatem, a także bezpośrednią z nim rozmowę; zatrzymujący może zastrzec, że będzie przy niej obecny. To samo uprawnienie ma zatrzymany prewencyjnie (zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o policji). Zatrzymanemu przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu zatrzymany może się domagać zbadania zasadności, legalności oraz prawidłowości jego zatrzymania. Zażalenie przekazuje się niezwłocznie sądowi rejonowemu miejsca zatrzymania. W wypadku niewątpliwie niesłusznego zatrzymania można się domagać odszkodowania.

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE: