Ostatnie nowelizacje wprzowadzają zmiany do ustawy - Prawo wodne. Pierwsza dotyczy studni, a druga chłodzenia elektrowni ściekami.
Przełomowa nowelizacja ustawy - Prawo wodne dot. studni
Co przewiduje?
Z dniem 18 sierpnia 2026 roku weszła w życie przełomowa nowelizacja ustawy - Prawo wodne, która wprowadza czasową abolicję dla właścicieli ujęć wód podziemnych, wykonanych bez wymaganych przepisami prawa pozwoleń wodnoprawnych.
Nowe przepisy pozwalają na całkowicie bezpłatne i pozbawione sankcji uregulowanie stanu prawnego istniejących studni. Właściciele ww. ujęć wód podziemnych (rolnicy, sadownicy, przedsiębiorcy itd.), którzy dopełnią formalności do końca 2027 roku, tj. złożą kompletny wniosek o legalizację urządzenia wodnego (każde urządzenie wodne podlega odrębnej legalizacji), unikną opłaty legalizacyjnej w wysokości ponad 6,6 tys. zł oraz kar administracyjnych sięgających nawet do 1 mln zł.
Ustawa z dnia 19 czerwca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne wprowadza więc czasowy mechanizm zachęcający do legalizacji istniejących urządzeń wodnych poprzez zwolnienie z opłaty legalizacyjnej oraz warunkowe zwolnienie z przewidzianych kar pieniężnych, pod warunkiem złożenia wniosku o legalizację do dnia 30 września 2027 r.
Celem pierwszej nowelizacji jest mianowicie wprowadzenie przepisów epizodycznych (dodawany art. 524a), na podstawie których od dnia wejścia w życie ustawy do dnia 31 grudnia 2027 r. możliwe będzie zalegalizowanie przez właścicieli urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych wykonanych bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego albo bez dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, bez konieczności poniesienia:
- opłaty legalizacyjnej,
- administracyjnej kary pieniężnej za wykonanie urządzenia wodnego bez wymaganej zgody wodnoprawnej.
Legalizacji na powyższych zasadach będą podlegały wyłącznie urządzenia wodne do poboru wód podziemnych wykonane do dnia wejścia w życie ustawy. Zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej oraz poniesienia administracyjnej kary pieniężnej będzie dotyczyć właścicieli wskazanych powyżej urządzeń wodnych, jeżeli do dnia 31 grudnia 2027 r. złożą kompletny wniosek o legalizację tego urządzenia.
Przepisy przejściowe przewidują zastosowanie nowej regulacji do będących w toku postępowań dotyczących legalizacji urządzeń wodnych do poboru wód podziemnych wszczętych na podstawie art. 190 Prawa wodnego, a także toczących się postępowań dotyczących administracyjnych kar pieniężnych nakładanych w związku z wykonaniem urządzenia wodnego do poboru wód podziemnych bez wymaganej zgody wodnoprawnej.
Kogo dokładnie dotyczą zmiany?
- rolników i sadowników,
- właścicieli domów jednorodzinnych i działek,
- przedsiębiorców.
Co dokładnie przewidują nowe przepisy?
- Zniesienie opłaty legalizacyjnej: Zawieszenie pobierania opłaty w wysokości 6 601,67 zł (stawka na rok 2026, która w roku 2027 może ulec zmianie) do końca 2027 roku.
- Niewymierzanie administracyjnych kar pieniężnych (wynoszących od 5 000 zł do 1 000 000 zł) za wykonanie urządzenia wodnego bez wymaganego przepisami prawa pozwolenia wodnoprawnego.
- Wsteczną moc prawną: Przepisy abolicyjne obejmują też sprawy oraz postępowania w toku, które zostały wszczęte, ale nie zostały prawomocnie zakończone przed dniem wejścia w życie nowelizacji.
Co podlega legalizacji/abolicji, a co jest zwolnione z formalności?
- Legalizacji podlegają studnie głębinowe wykonane samowolnie (bez wymaganego pozwolenia wodnoprawnego).
- Legalizacji nie wymagają studnie głębinowe do 30 m głębokości, służące do poboru wód na potrzebę zwykłego korzystania z wód, tj. średniorocznie nieprzekraczającej 5 m³ na dobę, w celu zaspokojenia wyłącznie potrzeb własnego gospodarstwa domowego lub rolnego.
Jak należy złożyć wniosek o legalizację?
- Właściwy organ: Kompletny wniosek o legalizację należy złożyć do właściwego miejscowo Dyrektora Zarządu Zlewni Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie.
- Wymagana dokumentacja: Do wniosku należy dołączyć wymagane przepisami prawa dokumenty, w szczególności operat wodnoprawny.
Dlaczego Wody Polskie i resort infrastruktury wdrażają te zmiany?
- Uporządkowanie statusu urządzeń wodnych (studni głębinowych), wykonanych bez pozwoleń wodnoprawnych.
- Walka z suszą i monitoring zasobów: Ministerstwo Infrastruktury wskazuje, że kluczowym problemem polskiej gospodarki wodnej jest nierejestrowany pobór wód podziemnych. Ujawnienie studni pozwoli precyzyjnie oszacować rzeczywistą skalę poboru, co jest niezbędne do ochrony wód przed nadmierną eksploatacją w obliczu zmian klimatycznych i suszy rolniczej.
- Ograniczenie biurokracji i pomoc obywatelom: Dotychczasowe procedury były kosztowne i skomplikowane, co zniechęcało do zgłaszania ujęć. Nowe prawo stawia na zdrowy rozsądek i dialog zamiast restrykcyjnego karania.
Jaka jest skala problemu?
Szacuje się, że w Polsce w "szarej strefie" funkcjonuje od kilkunastu do nawet kilkudziesięciu tysięcy nielegalnych bądź nieudokumentowanych studni głębinowych. Wielu użytkowników (szczególnie rolników) nie dopełniło formalności przed laty z powodu nieznajomości skomplikowanych oraz często zmieniających się przepisów.
Co przewiduje ustawa z dnia 17 lipca 2026 r. o zmianie ustawy – Prawo wodne?
Kolejna nowelizacja zmierza do stworzenia podstawy prawnej umożliwiającej wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych w obiegach chłodzących elektrowni i elektrociepłowni.
Wprowadza rozwiązanie prawne umożliwiające wykorzystanie ścieków komunalnych oczyszczonych w stopniu wymaganym przepisami ustawy i poddanych dalszemu oczyszczaniu - w procesach technologicznych w energetyce, w szczególności na cele chłodzenia elektrowni lub elektrociepłowni.
Zgodnie z art. 16 pkt 69a Prawa wodnego, woda odzyskana ze ścieków komunalnych to oczyszczone ścieki komunalne spełniające warunki określone w przepisach wydanych na podstawie art. 99 ust. 1 tej ustawy, wykorzystywane w obiegach chłodzących elektrowni lub elektrociepłowni.
Na podstawie art. 84a Prawa wodnego, dopuszcza się mieszanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych z wodami pobieranymi do celów zapewnienia funkcjonowania systemów chłodzenia elektrowni lub elektrociepłowni.
Opłata za usługi wodne za wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych ponoszona będzie wyłącznie w formie opłaty stałej.
Jednostkowa stawka opłaty za usługi wodne za wykorzystywanie wody odzyskanej ze ścieków komunalnych, w formie opłaty stałej, wynosić ma 50 zł na dobę za 1 m3/s za określoną w pozwoleniu wodnoprawnym maksymalną ilość tej wody, która może być przeznaczona do wykorzystywania.
Stawka opłaty podlegała będzie każdego roku kalendarzowego zmianie w stopniu odpowiadającym średniorocznemu wskaźnikowi cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem za rok poprzedni, ogłaszanemu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w formie komunikatu, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”.
Ponadto ustawa przewiduje wydłużenie, z dnia 31 grudnia 2026 r. na dzień 31 grudnia 2029 r., terminu wejścia w życie tych przepisów ustawy – Prawo wodne, które nakładają na podmioty korzystające z usług wodnych dokonujące poboru wód powierzchniowych lub podziemnych lub wprowadzające ścieki do wód lub do ziemi, obowiązek stosowania przyrządów pomiarowych umożliwiających pomiar ilości pobranych wód albo przyrządów pomiarowych lub systemów pomiarowych umożliwiających pomiar ilości i temperatury wprowadzonych ścieków, jeżeli podmioty te wprowadzają do wód lub do ziemi ścieki w ilości średniej dobowej powyżej 0,01 m3/s.
Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2027 r., z wyjątkiem art. 1 pkt 16–18, które wchodzą w życie z dniem 31 grudnia 2026 r.