Nowelizacja ustawy o radcach prawnych przewiduje uporządkowanie zasad przetwarzania danych osobowych przez radców prawnych, umożliwienie Krajowej Izbie Radców Prawnych zawierania na rzecz radców prawnych grupowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, wprowadzenie zmian w zakresie wykonalności prawomocnych i kończących postępowanie orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, a także zaostrzenie zasad odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego "radca prawny".
Co przewidziano w ustawie z dnia 15 maja 2026 r. o zmianie ustawy o radcach prawnych?
Nowelizacja wprowadza zmiany w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, które mają na celu usprawnienie funkcjonowania organów samorządu zawodowego radców prawnych.
Ustawa dokonuje zmian ustawy o radcach prawnych poprzez:
- doprecyzowanie regulacji dotyczących przetwarzania i ochrony danych osobowych w związku z działalnością organów samorządu radców prawnych;
- wprowadzenie ochrony prawnej dla oznaczeń „kancelaria radcy prawnego” oraz „kancelaria radców prawnych”, oraz przyjęcie, że oznaczeniami tymi mogą się posługiwać wyłącznie podmioty wskazane w ustawie o radcach prawnych. Dodatkowo ustawa wprowadza sankcję za nieuprawnione posługiwanie się tytułem zawodowym „radca prawny” lub oznaczeniami „kancelaria radcy prawnego” oraz „kancelaria radców prawnych” – w postaci kary grzywny od 5.000 do 200 000 zł albo kary ograniczenia wolności albo obu tych kar łącznie.
- wprowadzenie dla radców prawnych ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym, podczas wykonywania czynności zawodowych lub w związku z ich wykonywaniem;
- wprowadzenie ustawowego określenia stroju urzędowego radców prawnych;
- uszczegółowienie zasad podejmowania przez radę okręgowej izby radców prawnych uchwał o niezdolności radcy prawnego do wykonywania zawodu – wprowadzenie obowiązku wysłuchania radcy prawnego, obowiązku posiadania pełnomocnika, odejście od dotychczasowej zasady orzekania o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu oraz przyjęcie, że radca prawny może zwrócić się o uchylenie lub zmianę uchwały w razie zmiany okoliczności;
- wprowadzenie w ustawie zasad realizacji obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych – poprzez przyjęcie obowiązku zawarcia przez Krajową Izbę Radców Prawnych umowy ubezpieczenia na rzecz radców prawnych, z równoczesną możliwością rezygnacji przez poszczególnych radców prawnych z objęcia ich taką umową i samodzielną realizację przez nich obowiązku ubezpieczenia;
- wprowadzenie zasady, że aplikant adwokacki może zastępować radcę prawnego na takich samych zasadach jak aplikant radcowski;
- wprowadzenie zasady skreślania aplikanta radcowskiego z listy aplikantów radcowskich po uzyskaniu prawa wykonywania zawodu radcy prawnego, a nie tak jak dotychczas po uzyskaniu wpisu na listę radców prawnych, gdyż prawo wykonywania zawodu uzyskuje on dopiero z chwilą złożenia ślubowania;
- wprowadzenie ustawowo możliwości odbywania przez organy samorządu radców prawnych posiedzeń zdalnych oraz podejmowania przez nie uchwał w tym trybie lub w trybie obiegowym, przy zastrzeżeniu konieczności zapewnienia poufności oraz bezpieczeństwa;
- wprowadzenie zasady, że okręgowym izbom radców prawnych, w zakresie realizacji zadań dotyczących ochrony niezależności radców prawnych i tajemnicy zawodowej, przysługują w postępowaniach cywilnym, karnym, administracyjnym i sądowoadministracyjnym uprawnienia organizacji pozarządowej w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego oraz organizacji społecznej w rozumieniu Kodeksu postepowania karnego, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
- wprowadzenie zasady, że Krajowej Izbie Radców Prawnych, w zakresie realizacji zadań dotyczących ochrony autonomii i niezależności samorządu, przysługują w postępowaniach cywilnym, karnym, administracyjnym i sądowoadministracyjnym uprawnienia organizacji pozarządowej w rozumieniu Kodeksu postępowania cywilnego oraz organizacji społecznej w rozumieniu Kodeksu postepowania karnego, Kodeksu postępowania administracyjnego oraz ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi;
- jednoznaczne wskazanie, że kasacja do Sądu Najwyższego przysługuje od prawomocnych orzeczeń kończących postępowanie wydanych przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji.
Dodatkowo nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie wykonalności prawomocnych i kończących postępowanie orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego poprzez przyjęcie zasady natychmiastowej wykonalności tych orzeczeń oraz zniesienie bezwzględnej suspensywności kasacji w sprawach dyscyplinarnych radców prawnych. Dodatkowo w przepisie przejściowym ustawa stanowi, iż do prawomocnych orzeczeń wydanych przed dniem wejścia w życie nowych przepisów stosuje się przepisy dotychczasowe.
Kiedy nowe przepisy wchodzą w życie?
Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.