Zmiany w rolnictwie

– "Polska ziemia pozostaje przede wszystkim w dyspozycji polskich rolników. Ustawa wydłuża zakaz jej sprzedaży, ale też ułatwia rolnikom powiększanie gospodarstw rodzinnych" – podkreślił minister Stefan Krajewski.

Co przewiduje ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa?

W nowelizacji chodzi o doprecyzowanie przepisów ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez dodanie w art. 23c sformułowania, iż nadwyżka środków finansowych Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa za 2022 rok może zostać wykorzystana w terminie do 31 grudnia 2027 roku.

Celem tej nowelizacji jest uzupełnienie ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa o przepisy przewidujące, że:

1. środki finansowe z gospodarowania mieniem Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, zwanego dalej „Zasobem”, przeznacza się na finansowanie wsparcia działań na rzecz odnawialnych źródeł energii, w szczególności w rolnictwie, w tym na realizację inwestycji z zakresu odnawialnych źródeł energii realizowanych na gruntach Zasobu w zakresie budowy, przebudowy lub rozbudowy urządzeń lub instalacji związanych z pozyskiwaniem energii z odnawialnych źródeł energii, w szczególności biogazu rolniczego lub biometanu, w tym włączenia tych instalacji do sieci dystrybucyjnych lub przesyłowych;
2. ponadto wprowadza na stałe mechanizm (art. 23aa), zgodnie z którym w przypadku, gdy środki finansowe z gospodarowania mieniem Zasobu przeznaczone na realizację zadania wskazanego w powyższym pkt 1 lub zadania polegającego na obejmowaniu i nabywaniu przez Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa, zwany dalej „KOWR”, na własność Skarbu Państwa, akcji lub udziałów w spółkach handlowych, nie zostały wydatkowane w danym roku albo zostały zwrócone, środki te:

a) nie podlegają wpłacie do budżetu państwa,

b) nie stanowią podstawy do ustalania nadwyżki, o której mowa w art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, i nie stosuje się do nich art. 20 ust. 5c zmienianej ustawy,

c) przeznacza się na zadania związane z:

– wsparciem działań na rzecz odnawialnych źródeł energii, w szczególności w rolnictwie, w tym na realizację inwestycji z zakresu odnawialnych źródeł energii realizowanych na gruntach Zasobu w zakresie budowy, przebudowy lub rozbudowy urządzeń lub instalacji związanych z pozyskiwaniem energii z odnawialnych źródeł energii, w szczególności biogazu rolniczego lub biometanu, w tym włączenia tych instalacji do sieci dystrybucyjnych lub przesyłowych,

– objęciem lub nabyciem, odpłatnie albo nieodpłatnie akcji lub udziałów w spółkach handlowych.

Ustawa nowelizuje również art. 32a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa poprzez rozszerzenie przesłanek do:

a) obejmowania i nabywania, za zgodą ministra właściwego do spraw rozwoju wsi albo na jego wniosek odpłatnie albo nieodpłatnie akcji lub udziałów w spółkach handlowych, na własność Skarbu Państwa oraz

b) nabywania za zgodą ministra właściwego do spraw rozwoju wsi albo na jego wniosek odpłatnie albo nieodpłatnie nieruchomości lub ich części oraz przedsiębiorstw lub zorganizowanych części przedsiębiorstw w rozumieniu Kodeksu cywilnego

- o wyraźną przesłankę realizacji takich zadań wynikających z polityki państwa w zakresie wsparcia działań na rzecz odnawialnych źródeł energii, w szczególności w rolnictwie.

W art. 2 ustawy założono, że przepisy nowego art. 23aa ustawy będą miały zastosowanie do środków finansowych z gospodarowania mieniem Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przeznaczonych na realizację zadań określonych w art. 32a pkt 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa, w tym na podstawie art. 23c pkt 2 tej ustawy, lub wydatkowanych na realizację tych zadań przed dniem wejścia w życie uchwalonej ustawy.

Nowelizacja wejdzie w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.

Co przewiduje ustawa z dnia 23 stycznia 2026 r. o zmianie niektórych ustaw w celu ochrony polskiego rolnictwa?

Nowelizacja służy ochronie polskiego rolnictwa, zapewnieniu bezpieczeństwa produkcji rolnej, wsparciu gospodarstw rodzinnych oraz zagwarantowaniu długotrwałej ochrony ziemi rolnej w Polsce.

Ustawa, w zakresie w którym przewiduje nowelizację ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego nadaje nowe brzmienie preambule tej ustawy: „Kierując się zasadą, że gospodarstwa rodzinne, zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, stanowią podstawę ustroju rolnego Rzeczypospolitej Polskiej, dążąc do wzmocnienia ochrony i trwałego rozwoju tych gospodarstw, mając na względzie potrzebę zapewnienia właściwego zagospodarowania ziemi rolnej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w trosce o bezpieczeństwo żywnościowe obywateli, a także pragnąc wspierać zrównoważone rolnictwo i działalność rolniczą oraz sprzyjać rozwojowi obszarów wiejskich, jako element spójnej polityki rolnej państwa, uchwala się niniejszą ustawę”.

Ustawa, w zakresie w którym przewiduje nowelizację ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw służy rozwiązaniu problemu polegającego na spekulacyjnym zakupie gruntów rolnych w Polsce przez podmioty krajowe i zagraniczne. W ocenie Wnioskodawcy podmioty te nie gwarantują, że nabywane przez nie grunty będą wykorzystywane zgodnie z interesem społecznym oraz bezpieczeństwem żywnościowym obywateli. Nowelizacja przyczyni się zatem do utrzymania gruntów rolnych w posiadaniu polskich rolników prowadzących gospodarstwa rodzinne. Ustawa ograniczy nabywanie nieruchomości rolnych przez osoby nieuprawnione, nabywające je w celach innych niż prowadzenie produkcji rolnej. W opisanym zakresie ustawa wydłuża okres wstrzymania sprzedaży (z zastrzeżeniem określonych wyjątków) nieruchomości, ich części oraz udziałów we współwłasności nieruchomości wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa do 30 kwietnia 2036 r. przewidując jednocześnie, że sprzedaż nieruchomości, ich części lub udziałów we współwłasności nieruchomości, innych niż wymienione w art. 2 ust. 1 zmienianej ustawy bez zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi (wydanej na wniosek Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa), będzie w tym okresie nieważna.

Ponadto, nowelizacja dokonuje zmiany w art. 2 ust. 1 pkt 4 ustawy o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw będącego wyjątkiem od zasady określonej w art. 1 tej ustawy, że nieruchomości wchodzące w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa nie mogą być przedmiotem sprzedaży w okresie wskazanym w tym przepisie. Obecnie przepis ten brzmi: ,,Przepisu art. 1 nie stosuje się do sprzedaży nieruchomości rolnych o powierzchni do 2 ha, lub”. Zmiana dopuszcza zbywanie nieruchomości z Zasobu o większej powierzchni, tj. z dotychczasowych 2 h do 5 h.

Nowelizacja przewiduje wejście w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z wyjątkiem art. 2, który wchodzi w życie z dniem 30 kwietnia 2026 r.

Co przewiduje ustawa z dnia 13 lutego 2026 r. o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027?

Nowelizacja wprowadza nowe wsparcie dla rolników gospodarujących na obszarach wyznaczonych w ramach normy GAEC 2 dotyczącej ochrony torfowisk i obszarów podmokłych; zmiany definicji trwałych użytków zielonych (TUZ). Nowe przepisy wydłużają czas, po którym grunt orny zostaje uznany za TUZ - z 5 do 7 lat. Grunty, które mają już status trwałych użytków zielonych, nie stracą go automatycznie po zmianie definicji, jednocześnie przepis umożliwia zmianę klasyfikacji gruntów z inicjatywy rolnika, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Ustawa ta zmienia przepisy obowiązującej ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023 – 2027 (Dz.U. z 2024 r. poz. 1741, ze zm.) i służy wykonaniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/2649 z dnia 19 grudnia 2025 r. w sprawie zmiany rozporządzenie (UE) 2021/2115 w odniesieniu do systemu warunkowości, rodzajów interwencji w formie płatności bezpośrednich, rodzajów interwencji w niektórych sektorach oraz rozwoju obszarów wiejskich i rocznych sprawozdań z realizacji celów, a także rozporządzenia (UE) 2021/2116 w odniesieniu do zawieszenia płatności, rocznego rozliczenia z realizacji celów oraz kontroli i kar (Dz.Urz. UE L 2025/2649 z 31.12.2025), dalej jako „rozporządzenie 2021/2115”, a które to rozporządzenie obowiązuje w znowelizowanej wersji od dnia 1 stycznia 2026 r.

Zmiana rozporządzenia (UE) 2021/2115 w grudniu 2025 r. umożliwiła m.in. zmianę definicji trwałych użytków zielonych w prawie polskim (art. 4 ust. 3 lit. c ustawy o Planie Strategicznym) i w konsekwencji ustawodawca mógł zaproponować przyjęcie siedmioletniego okresu, po upływie którego grunt orny z urzędu będzie uznawany za trwały użytek zielony. Takie rozwiązanie ma pozwolić na większą elastyczność w gospodarowaniu gruntami rolnymi, korzystną zwłaszcza dla hodowców zwierząt gospodarskich, którzy w żywieniu zwierząt wykorzystują łąki. Regulacja ta ma ograniczyć przypadki orki wykonywanej wyłącznie w celu uniknięcia przekształcenia gruntu w trwałe użytki zielone.

Wejście w życie przepisów ustawy zapewni również producentom rolnym możliwość uzyskania wsparcia finansowego z tytułu ograniczenia produkcji rolnej na terenach objętych normą GAEC2 w ramach interwencji pn. „Ochrona torfowisk i obszarów podmokłych na gruntach użytkowanych rolniczo”.

Nowelizacja ustawy ma wejść w życie z dniem 15 marca 2026 r.

Polska ziemia pod ochroną do 2036 r.

Nowe przepisy wydłużają o kolejne 10 lat zakaz sprzedaży nieruchomości rolnych z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa. Oznacza to, że państwowa ziemia rolna pozostaje poza sprzedażą do 2036 r.

Rozwiązanie to odpowiada na postulaty rolników, którzy wskazywali, że podstawową formą gospodarowania gruntami państwowymi powinna być dzierżawa. Pozwala korzystać z ziemi i zabudowań bez konieczności ponoszenia wysokich kosztów ich zakupu.

Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa wydzierżawia grunty z Zasobu głównie w trybie przetargowym. Podstawową formą jest przetarg ograniczony, w którym mogą uczestniczyć wyłącznie rolnicy indywidualni zamierzający powiększyć lub utworzyć gospodarstwo rodzinne.

Łatwiejsze powiększanie gospodarstw rodzinnych

Ustawa wprowadza również rozwiązania ułatwiające rolnikom powiększanie gospodarstw.

- "To odpowiedź na wnioski rolników, które do mnie wpływały" – mówił minister Stefan Krajewski. – "Nowe przepisy mają pomóc rolnikom w szybszym nabywaniu gruntów należących do Skarbu Państwa o powierzchni do 5 ha. Do tej pory powyżej 2 ha musieli mieć zgodę ministra rolnictwa. Wydłużało to cały proces. Teraz Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa będzie mógł szybciej rozdysponowywać grunty o niewielkiej powierzchni, przede wszystkim na rzecz rolników indywidualnych planujących powiększenie swoich gospodarstw rodzinnych. W wielu przypadkach są to grunty wcześniej przez nich dzierżawione".

Kontrola sprzedaży większych gruntów

Jednocześnie utrzymany zostaje mechanizm kontroli sprzedaży większych nieruchomości rolnych z Zasobu.

Grunty o powierzchni większej niż 5 hektarów będzie można sprzedać wyłącznie za zgodą Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydaną na uzasadniony wniosek Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa.

Rozwiązanie to zapewnia, że państwowa ziemia rolna będzie służyć przede wszystkim rozwojowi gospodarstw rodzinnych i polskiego rolnictwa.

Nowe możliwości dla energii z polskiej wsi

Nowelizacja ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi otwiera drogę do nowych inwestycji energetycznych na obszarach wiejskich. Dzięki tej ustawie środki z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa będą mogły wspierać m.in. budowę biogazowni rolniczych i instalacji biometanu, które mogą produkować energię z surowców rolniczych.

– "To ważna zmiana dla rozwoju energetyki odnawialnej na obszarach wiejskich. Nowe przepisy pozwolą wykorzystać środki z Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa na inwestycje w biogaz i biometan, które mogą zwiększać bezpieczeństwo energetyczne wsi i tworzyć nowe możliwości rozwoju dla rolnictwa. Przepisy, na które czekali rolnicy wejdą w życie" – podkreślił minister Stefan Krajewski.

Nowelizacja ustawy rozszerza katalog zadań, na które mogą być przeznaczane środki finansowe z gospodarowania mieniem Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa.

Wsparcie dla OZE na obszarach wiejskich

Nowe przepisy umożliwią Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa finansowanie działań związanych z odnawialnymi źródłami energii, w szczególności w rolnictwie.

Chodzi przede wszystkim o inwestycje realizowane na gruntach Zasobu, obejmujące:

•  budowę, przebudowę lub rozbudowę instalacji związanych z pozyskiwaniem energii z odnawialnych źródeł energii,
•  rozwój instalacji produkujących biogaz rolniczy lub biometan,
•  włączanie tych instalacji do sieci dystrybucyjnych lub przesyłowych.

Dzięki temu możliwe będzie lepsze wykorzystanie potencjału rolnictwa do produkcji energii oraz rozwój lokalnych źródeł energii na obszarach wiejskich.

Nowe zasady wykorzystania środków KOWR

Nowelizacja doprecyzowuje również przepisy dotyczące wykorzystania nadwyżki finansowej Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa ustalonej na dzień 31 grudnia 2021 r.

Ustawa umożliwia ponowne wykorzystanie środków finansowych, które wcześniej zostały przekazane przez KOWR na objęcie akcji Krajowej Grupy Spożywczej, lecz nie zostały skutecznie objęte z powodu sprzeciwu akcjonariuszy mniejszościowych.

Środki te nie podlegają wpłacie do budżetu państwa i będą mogły zostać przeznaczone na realizację zadań określonych w ustawie, w tym m.in. na obejmowanie akcji lub udziałów w spółkach handlowych lub na działania związane z gospodarowaniem mieniem Zasobu.

Zielone światło dla uproszczeń w WPR

Rolnicy zyskają nowe wsparcie i większą elastyczność w prowadzeniu gospodarstwa. Prezydent podpisał ustawę o zmianie ustawy o Planie Strategicznym dla WPR na lata 2023–2027, uchwaloną przez Sejm 13 lutego 2026 r.

– "To bardzo dobra wiadomość dla rolników. Podpisana ustawa oznacza realne ułatwienia dla gospodarstw i wprowadza rozwiązania, na które środowisko rolnicze czekało od dawna" – podkreślił minister rolnictwa i rozwoju wsi Stefan Krajewski.

Nowe przepisy oznaczają dla rolników m.in.:

• rekompensatę za realizację wymogów środowiskowych, w przypadku gospodarowania na torfowiskach i obszarach podmokłych objętych normą GAEC 2 – nowa płatność,
• większą elastyczność w planowaniu produkcji dzięki wydłużeniu z 5 do 7 lat okresu, po którym grunt orny z trawą staje się trwałym użytkiem zielonym,
• możliwość kontynuowania płatności za zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne i zalesieniowe z wcześniejszych okresów programowania,
• bardziej elastyczne wsparcie w zakresie dobrostanu zwierząt.

Rozwiązania zawarte w ustawie wejdą w życie 15 marca 2026 r., czyli w pierwszym dniu składania wniosków o płatności bezpośrednie i płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne za 2026 r.

Minister rolnictwa apeluje do Prezydenta RP

W oczekiwaniu na wejście w życie przepisów, które są wśród priorytetów ministra rolnictwa Stefan Krajewski zaapelował do Prezydenta o ponowną analizę projektu ustawy o aktywnym rolniku. - "Niestety, polska wieś mogłaby rozwijać się jeszcze szybciej. Gdyby Prezydent Karol Nawrocki nie zawetował kluczowej ustawy o Aktywnym Rolniku, rodzinne gospodarstwa – zwłaszcza te małe i średnie – otrzymałyby potężny impuls do rozwoju. Rolnicy czekają na te przepisy od lat, a ja osobiście czekam już trzeci tydzień na spotkanie w tej sprawie. Gorąco liczę na to, że Pan Prezydent znajdzie czas i pozytywnie odpowie na moją prośbę o rozmowę. Panie Prezydencie – dobro i przyszłość polskich rolników są najważniejsze".