Forma zatrudnienia nauczycieli

Pytanie:

Mój problem dotyczy uchwały Sądu Najwyższego o sygnaturze: IPZP 37/94 z 1994 r. publikowanej w OSNAPiUS Nr 7 poz.86 z 1995 r. Ustawa o systemie oświaty w rozdziale dotyczącym szkół niepublicznych wskazuje na formę zawierania umów z nauczycielami tych szkół poprzez zapis: "zatrudnia pracowników pedagogów". Sąd Najwyższy określił taki zwrot jako nawiązanie podstawy zatrudnienia poprzez umowę o pracę. Czy w tej sytuacji orzeczenie o dopuszczalności zatrudnienia na umowę zlecenia są adekwatne do wcześniejszych orzeczeń? SN uzasadnia, że Karta Nauczyciela wyznacza prawa i obowiązki tej grupy nauczycieli. Przy zawieraniu umów cywilnoprawnych nauczyciele ci zostają pozbawieni wszystkich praw, bowiem zgodnie ze stanowiskiem Departamentu Prawnego MEN nauczyciel wykonujący pracę na podstawie umowy cywilnoprawnej nie podlega w jakimkolwiek zakresie przepisom Karty Nauczyciela. Kto zatem ma rację?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Po pierwsze należy podkreślić, że w systemie prawa kontynentalnego (do którego zalicza się prawo polskie) w odróżnieniu od systemu common law (np. Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, byłe kolonie brytyjskie) orzeczenia sądów (nawet Sądu Najwyższego) nie mają mocy precedensów, a co za tym idzie sędzia orzekający w sprawie nie musi się do takiego orzeczenia stosować. Orzeczenia te jednak wyznaczają pewien kierunek wykładni, który jednak można zakwestionować; a w razie słuszności argumentów przeciwnych do uznanych w orzeczeniu, Sąd Najwyższy może podjąć (i tak się najczęściej dzieje) nową uchwałę.

Po drugie należy wskazać, że główne zasady indywidualnego prawa pracy zawiera kodeks pracy. Pewne grupy zawodowe mogą wywalczyć zwiększenie określonych uprawnień. Jednakże te odstępstwa od tych zasad ogólnych dotyczą tylko tych grup zawodowych, które obejmuje dana regulacja prawna. Np. w przypadku nauczycieli Karta Nauczyciela obejmuje nauczycieli w rozumieniu ustawy (KN) i tylko ich. Nauczyciel (bez bliższego określenia) to w rozumieniu Karty Nauczyciela osoba zatrudniona w wymienionych w art. 1 ust. 1 podmiotach, wśród których nie wymienia się szkół niepublicznych o uprawnieniach publicznych. Oznacza to, że w rozumieniu Karty Nauczyciel osoba zatrudniona w szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych to nie "nauczyciel", ale właśnie "nauczyciel zatrudniony w szkole niepublicznej o uprawnieniach szkół publicznych". Pewne zamieszanie wprowadza występowanie tego samego słowa w obu konstrukcjach, czego jednak trudno było uniknąć. Ustawodawca próbuje tu zmniejszyć niejasności poprzez sprecyzowanie, że ustawa używając słowa nauczyciel bez bliższego określenia, ma na myśli zatrudnionych w podmiotach wymienionych w art. 1 ust. 1.

Co do zasady ustawę stosuje się do "nauczycieli". Dodatkowo ustawodawca zwiększył zakres uprawnień osób, które nie są nauczycielami w znaczeniu podanym wyżej, lecz są nauczycielami "zatrudnionymi w szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych".

Mimo że artykuły, na które powołał się Sąd Najwyższy w swojej uchwale, zostały skreślone, to jednak analogiczne regulacje znajdują się teraz odpowiednio w artykułach art. 1 ust. 2 pkt 2b i art. 91b ust. 2 pkt 2. Oznacza to, że uchwała nadal obowiązuje, mimo skreślenia powołanych artykułów.

Poza tym należy wskazać, że z uchwały nie wynika zakaz zatrudniania nauczycieli w szkołach niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych w formie umowy o pracę (patrz. np. artykuł 82 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, który w punkcie 5 wskazuje, że zgłoszenie do ewidencji powinno zawierać dane dotyczące kwalifikacji pracowników pedagogicznych i dyrektora, przewidzianych do zatrudnienia w szkole lub placówce, a art. 4 ust. 2 ustawy o systemie oświaty wskazuje w punkcie 5, że statut szkoły lub placówki powinien określać prawa i obowiązki pracowników szkoły niepublicznej), ale jedynie wyjaśnia, że w takich szkołach nie ma ograniczenia form zatrudnienia, tak jak to jest w przypadku szkół publicznych.

Nie jest prawdą , że określenie "zatrudnia" należy utożsamiać z nawiązaniem stosunku pracy (por. np. wyrok SN z 8 lutego 2000 II UKN 380/99, OSNAP 2001/14/470; wyrok SN z 12 stycznia 2001 II UKN 186/00, OSNAP-wkł. 2001/9/3 ; wyrok SN z 21 listopada 2000, I PKN 90/00, Pr.Pracy 2001/5/34 ; wyrok NSA w Szczecinie z 16 marca 2000, SA/Sz 251/99 ; wyrok SN z 15 października I PKN 307/99, OSNAP 2001/7/214)

Podobnie należy przypomnieć, że nie ma znaczenia sama nazwa zawartej umowy. Należy zbadać, czy dana umowa była w rzeczywistości umową zlecenia czy umową o pracę (patrz. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 13 lutego 2001r.; wyrok SN z dnia 21 kwietnia 1999 r., I PKN 33/9).

Analiza przepisów ustawy Karta Nauczyciela dowodzi, że sytuacja prawna każdej z wymienionych grup nauczycieli jest inna. Co do nauczycieli zatrudnionych w szkołach publicznych ustawa ogranicza potencjalnie dostępne formy zatrudnienia do umowy o pracę i mianowania. Co do nauczycieli zatrudnionych w szkołach niepublicznych ustawa nie wprowadza takiego ograniczenia, a zatem możliwe jest zatrudnienie na umowę cywilnoprawną ( zlecenia lub na umowę podobną do zlecenia). To, jakie uprawnienia przysługują zatrudnionemu, zależy od rodzaju zawartej umowy. Jak wynika z powyższego, analizowana przez Pytającego uchwała SN jest w pełni zgodna z prawem, podobnie jak stanowisko Departamentu Prawnego MEN.

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 27.5.2017

    Bazy ofert pracy dla nauczycieli

    W okresie wprowadzania nowego ustroju szkolnego ustawodawca zobowiązał dyrektorów szkół do zamieszczania informacji o wolnych stanowiskach pracy na stronach internetowych kuratoriów (...)

  • 16.12.2013

    Ulgi na przejazdy nauczycieli - zmiana w 2014 roku

    Od 1 stycznia 2014 roku nauczyciele przedszkoli otrzymają prawo do ulg w przejazdach publicznym transportem zbiorowym kolejowym i autobusowym, które dotychczas posiadali nauczyciele szkół podstawowych, (...)

  • 24.12.2007

    Zasady przechodzenia nauczycieli na emeryturę bez względu na wiek po 2007 roku

    Ministerstwo Edukacji Narodowej wyjaśniło zasady przechodzenia nauczycieli na emeryturę na podstawie art. 88 ustawy – Karta Nauczyciela po 2007 roku. Prezentujemy je w niniejszym opracowaniu. (...)

  • 14.12.2004

    \"Korzyści\" zawodu nauczyciela

    Dla nauczycieli dokonuje się odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych w wysokości 8% planowanych rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe. Z odpisu na zakładowy fundusz (...)

  • 16.12.2011

    Ochrona zdrowia nauczyciela

    Niezależnie od przysługującego nauczycielowi i członkom jego rodziny prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego, organy prowadzące szkoły przeznaczą corocznie w budżetach odpowiednie środki (...)