Miarkowanie kary umownej

Pytanie:

Jestem właścicielem firmy budowlanej. W dniu 30 maja 2007 podpisałem umowę z klientami na wykonanie pod klucz budynku jednorodzinnego. Plac został przejęty przez moja firmę z dniem 30 czerwca 2007 i rozpoczęliśmy prace, a skończyć mieliśmy (według umowy) do 31 stycznia 2007 r. Jesteśmy obecnie już po terminie, a dom nadal nie jest skończony. W umowie jest zawarte postanowienie, iż w przypadku niewyrobienia się w terminie moi klienci maja prawo potrącić mi odsetki karne w wysokości 0,5 % za każdy dzień zwłoki od przedmiotu umowy, czyli ceny, jaka została ustalona za wybudowanie budynku. Jest również postanowienie mówiące o tym, że w przypadku, gdyby wykonawca bądź inwestor zrezygnował z umowy, mamy prawo potrącić mu 20% odsetek karnych. Do tej pory stosunki pomiędzy nami a inwestorami były nienaganne, zawsze otrzymywaliśmy na konto mojej firmy pieniądze na poszczególne etapy prac. Niestety stało się tak, że obecnie budynek jest nieskończony, moi ludzie nadal go kończą, wręczyłam inwestorom fakturę do zapłaty na roboty, które toczą się od stycznia, a oni dali mi tzw. notę korygującą, w której potrącili mi odsetki 0,5% za każdy dzień zwłoki i obecnie wygląda to tak, że musiałbym im jeszcze dopłacić, a od nich nic nie dostanę za wykonana prace począwszy od stycznia, bo te odsetki przewyższyły moją pracę. Oczywiście rozumiem, że moi klienci działają pod względem prawnym jak najbardziej w porządku, ale jest to spora suma pieniędzy i nie ukrywam, że nie mam takiej kwoty, aby moim klientom ją zwrócić. Dodam, że nie mamy podpisanego żadnego aneksu do umowy o przedłużenie prac w tym budynku. Czy kara umowna mimo wyraźnego zapisu w umowie może być zmniejszona?

Masz inne pytanie do prawnika?

12.3.2008

Zespółe-prawnik.pl

Zespół
e-prawnik.pl

Odpowiedź prawnika: Miarkowanie kary umownej

W przedstawionej sprawie mamy do czynienia z zastrzeżeniem kary umownej. Jest ona rodzajem zryczałtowanego odszkodowania. Często też ma funkcję motywującą do zakończenia pracy w terminie. Od strony praktycznej warto też pamiętać, że na karę umowną trzeba spojrzeć nie tylko jak na karę za nieterminowe wykonanie prac, ale i odszkodowania za straty jakie właściciela ponoszą z tego powodu, że nie mogą przeprowadzić się do nowego domu w zaplanowanym terminie; wiąże się to np. z kosztami przedłużenia najmu mieszkania czy karami, które być może inwestorzy muszą zapłacić nabywcy swojego mieszkania, którego nie mogą mu wydać w umówionym terminie.

Porady prawne

Zgodnie z art. 483.  § 1 można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy ( kara umowna).
§ 2. Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej.

Art. 484.  § 1. W razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły. 
§ 2. Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana.

To, że z umowy wynika, iż inwestorzy mogą żądać kary umownej, nie oznacza, że wykonawca zupełnie nie ma możliwości obrony. Możliwości te są jednak mocno ograniczone, także tym, iż wykonawca występuje w tym stosunku prawnym w roli profesjonalisty. Jak wskazano wyżej, kara umowna jest formą odszkodowania (opartego na zasadzie winy), pojawia się więc pytanie, czy należy się ona inwestorowi, gdy nie poniósł żadnej szkody (choć prawdopodobnie trudno byłoby wykazać brak jakiejkolwiek szkody, a ciężar dowodu spoczywa w tym wypadku na wykonawcy). Co do tej kwestii istnieją spory w doktrynie prawa. Należy tu jednak wskazać, iż zgodnie z uchwałą składu 7 sędziów SN z 6 listopada 2003 r.,  III CZP 61/2003, OSNC 2004, nr 5, poz. 69 zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody. 

Art. 484 § 2 kc pozwala jednak na miarkowanie kary umownej z dwóch powodów:

  1. gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane
  2. gdy kara umowna jest rażąco wygórowana

Odnosząc się do punktu pierwszego należy wziąć pod uwagę również sposób określenia kary umownej - za każdy dzień zwłoki. Ponadto, "jeżeli kara umowna należy się za zwłokę w spełnieniu całego świadczenia, jej redukcja w zasadzie nie powinna mieć miejsca, chociażby dłużnik wykonał zobowiązanie w znacznej części" (tak T. Wiśniewski w S. Dmowski, M. Sychowicz, H. Ciepła, K. Kołakowski, T. Wiśniewski, C. Żuławska, J. Gudowski, G. Bieniek,Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania. Tom I, Warszawa 2006 Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie VII).

Odnosząc się do punktu drugiego, to wykazanie, iż kara ta jest wygórowana, przy powołaniu się wyłącznie na wysokość kwoty, może być w przypadku profesjonalisty utrudnione. Miarkowanie kary umownej na tej podstawie może jednak nastąpić także wtedy, gdy wykonawca tylko częściowo ponosi winę za opóźnienie prac. Ponadto zgodnie orzeczeniem z SN z dnia 20 maja 1980 r., I CR 229/80, OSNCP 1980, nr 12, poz. 243 o tym, czy w danym wypadku można mówić o karze umownej rażąco wygórowanej, nie może sama przez się decydować jej wysokość przyjęta procentowo w określonym akcie prawnym, lecz przede wszystkim stosunek, w jakim do siebie pozostają dochodzona kara umowna i spełnione z opóźnieniem świadczenie dłużnika. W sytuacji, gdy kara umowna równa się, bądź zbliżona jest do wysokości wykonanego z opóźnieniem zobowiązania, w związku z którym ją zastrzeżono, można ją uważać za rażąco wygórowaną w rozumieniu art. 484 § 2 kc.

Kara umowna w obrocie gospodarczym - opinia prawna

Kiedy świadczenie ma charakter niepieniężny, czyli możliwość zastrzeżenia kary umownej - opinia prawna

Kiedy żądać zapłaty kary umownej? - opinia prawna

Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


Porady prawne