Dobra osobiste

Naruszenie dóbr osobistych przez skierowanie na badania psychiatryczne przez sąd - opinia prawna

Stan faktyczny

Za naruszenie wartości chronionych art. 23-24 kc (bezpodstawne skierowanie na badania psychiatryczne) pozwałem Sąd Rejonowy do Sądu Okręgowego.  Po wymianie pism procesowych Sąd Okręgowy uznał moje powództwo za uzasadnione. Wydał satysfakcjonujący mnie wyrok. Sąd Rejonowy złożył apelację do Sądu Apelacyjnego Proszę o przedstawienie najlepszej linii postępowania, aby móc podnieść swoje szanse na utrzymanie korzystnego dla mnie wyroku I instancji.

Opinia prawna

Niniejszą opinię sporządzono na podstawie następujących aktów prawnych: 

  • Ustawy z dnia 6 czerwca 1997 roku  Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 1997  r. Nr 89 poz. 555 ze zm.), dalej KPK

  • Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 ze zm. ), dalej KC.

  • Konwencji o Ochronie Prawa Człowieka i Podstawowych Wolności ( Dz. U. z 1992 r. Nr  85, poz.  427), dalej Konwencja.

Podstawową przesłanką naruszenia dóbr osobistych (w tym przypadku prawdopodobnie dobrego imienia, czci, godności) w świetle art. 23 KC jest bezprawność tego naruszenia. W prawie cywilnym bezprawność rozumiana jest szeroko, jako sprzeczność danego zachowania z całym porządkiem prawnym, a nawet zasadami współżycia społecznego. Możliwe jest więc badanie sprzeczności zachowania z normami prawa karnego procesowego.

W świetle art. 23 KC domniemuje się, że naruszenie było bezprawne, stąd Sąd Rejonowy w apelacji stara się uzasadnić, że jego działanie nie było bezprawne, a więc, że wydanie postanowienia dowodowego o badaniu przez biegłych psychiatrów było zgodne z prawem.  

W apelacji tej pozwany Sąd Rejonowy podniósł, opierając się na kilku orzeczeniach SN, że sąd ma obowiązek wydać postanowienie o przeprowadzeniu dowodu z badania oskarżonego przez biegłych psychiatrów wówczas, gdy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do stanu jego zdrowia psychicznego (poczytalności). Przytoczone przez Sąd Rejonowy orzeczenia istotnie są reprezentatywne dla jednolitej w tym względzie linii orzecznictwa - podobnie w doktrynie panuje zgoda, że do przeprowadzenia tego typu dowodu nie jest wymagane, by kwestia choroby psychicznej oskarżonego była ewidentna. Wystarczy bowiem, że istnieje takie podejrzenie, odpowiednio jednak umotywowane - np. obserwacją sposobu zachowania się oskarżonego na rozprawie.

Zwrot "uzasadnione wątpliwości" jest jednak zwrotem ocennym, który interpretować należy każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. W opisywanym stanie faktycznym nie jest jasne, czy takowe zachodziły. Samo nerwowe zachowanie się na rozprawie nie świadczy z reguły o istnieniu choroby psychicznej. Argumentację przed Sądem Apelacyjnym można, więc oprzeć na zarzucie nader swobodnego potraktowania przez Sąd Rejonowy omawianej przesłanki.

Co więcej, późniejsze uniewinnienie oskarżonego od części zarzutów, a następnie w pewnym zakresie umorzenie postępowania świadczą na korzyść oskarżonego, w pewien sposób legitymizując z pozoru przestępczy proceder manipulacji tytułem egzekucyjnym.  

Reasumując, możliwe jest podważanie twierdzenia Sądu Rejonowego o zgodności z prawem wydanego przez niego postanowienia o wydaniu opinii o stanie zdrowia psychicznego oskarżonego przez dwóch biegłych psychiatrów.  

Jeśli chodzi o orzecznictwo sądów międzynarodowych, to Europejski Trybunał Sprawiedliwości w Luksemburgu nie zajmuje się tego typu sprawami (upraszczając zajmuje się on orzekaniem w zakresie prawa europejskiego, głównie w sprawach gospodarczych).

Z kolei Konwencja, na podstawie której orzeka Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu, jak i jej protokoły dodatkowe, też zasadniczo nie przewidują ochrony dóbr osobistych. W art. 8 chronione jest jedynie prawo "poszanowania życia prywatnego i rodzinnego". W orzecznictwie ETPCz pojawiła się sprawa podobna do omawianej (Sprawa Worwa przeciwko Polsce, Nr 26624/95, wyrok 27 listopada 2003), z tym, że doszło tam do kilkakrotnego skierowania na badania psychiatryczne w krótkich odstępach czasu, łącznie z przymusowym sprowadzeniem na te badania. Stąd też w pewnym zakresie uwzględniono w tej sprawie niektóre z roszczeń powódki, stwierdzając naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego.

W omawianej sprawie brak okoliczności podobnych do opisanych powyżej, stąd szanse na ewentualne uzyskanie pomyślnego rozstrzygnięcia w Strasburgu wydają się niewielkie.  

Ogólnie należy także zaznaczyć, że trudno jest przewidzieć w tego typu sprawach, jaki wyrok wyda ostatecznie sąd. Jak bowiem wskazano wielokrotnie wyżej, rozstrzygnięcie całej sprawy zależy od interpretacji wypracowanego w doktrynie zwrotu "uzasadnione wątpliwości".

Polub nas na Facebooku:

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (0)

Nie dodano jeszcze żadnego komentarza. Bądź pierwszy!!


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 25.12.2017

    Ochrona dóbr prawem chronionych przed treściami opublikowanymi w internecie

    Przedsiębiorca, dochodzący roszczeń wynikających z czynu nieuczciwej konkurencji polegającego na zamieszczeniu publikacji na stronie internetowej może, na podstawie art. 35 k.p.c. wytoczyć powództwo (...)

  • 15.7.2014

    Ochrona dóbr osobistych w mediach

    Co oczywiste - nikt nie lubi być obrażany. Jeżeli taka sytuacja nas dotyka, wówczas najchętniej odwdzięczylibyśmy się tym samym. Należy pamiętać, iż wówczas - my również (...)

  • 4.6.2017

    Ochrona dóbr osobistych

    Dobra osobiste są atrybutem każdej osoby fizycznej. Ze względu na ich charakter, dobra osobiste są nieodłącznie związane z człowiekiem, bez względu na stan jego zdrowia czy psychiki. Dlatego też (...)

  • 30.8.2016

    Jak chronić swoje dobra osobiste?

    Jeżeli chodzi o dobra osobiste to ich katalog otwarty zawarty jest w przepisie art. 23 k.c. Doktryna i orzecznictwo doprecyzowuje charakter tych dóbr oraz metody ich ochrony. Gdy nasze dobra (...)

  • 16.2.2016

    Czy wizerunek stanowi dobro osobiste osoby prawnej i w ten sposób podlega ochronie prawnej?

    Dobro osobiste, jakim jest wizerunek podlega ochronie prawnej na podstawie art. 23 kodeksu cywilnego (dalej: k.c.). Nie budzi zatem wątpliwości, że osoby fizyczne mogą skutecznie bronić się przed (...)