Czy można odwołać darowiznę?

Pytanie:

Witam serdecznie, czy prawo polskie przewiduje możliwość odwołania darowizny?

Masz inne pytanie do prawnika?

22.5.2015

Zespółe-prawnik.pl

Zespół
e-prawnik.pl

Odpowiedź prawnika: Czy można odwołać darowiznę?

Niniejsza opinia została sporządzona w oparciu o ustawę z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny, dalej k.c. (Dz.U.2014.121) oraz ustawę z dnia 17 listopada 1964 r., Kodeks postępowania cywilnego, dalej kpc (Dz.U.2014.101). 

Umowa darowizny polega na zobowiązaniu darczyńcy do dokonania bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Jest to definicja zawarta w art. 888§1 k.c. Celem darowizny jest nieodpłatne wzbogacenie drugiej osoby kosztem własnego majątku. Darczyńca może w ten sposób chcieć wyświadczyć komuś przysługę, wdzięczność, udzielić wsparcia drugiej osobie, która znajduje się w potrzebie, zrealizować cele charytatywne, może też działać z powodów potrzeb chwili. Świadczenie to polegać może na dokonaniu przysporzenia majątkowego, może także mieć postać przeniesienia praw do majątku obdarowanego, np. prawa własności. Taka umowa ma charakter jednostronnie zobowiązujący i może być zawarta na ogólnych zasadach prawa cywilnego pomiędzy wszystkimi podmiotami1. Przepis art. 890§1 k.c. przewiduje, że oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego, lecz jeżeli warunek ten nie został zachowany, ale przyrzeczone świadczenie zostało spełnione, umowa darowizny jest ważna.

Porady prawne

Polskie prawo cywilne przewiduje możliwość odwołania darowizny, zarówno jeszcze nie wykonanej jak i już wykonanej. Odwołanie wykonanej darowizny przewidziane jest w art. 898§1 k.c. pod warunkiem, że obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności. Pojęcie rażącej niewdzięczności jest wysoko ocenne i ma ścisły związek z względami moralnymi. Należy więc rozważyć, w jakich okolicznościach możemy przyjąć spełnienie tej przesłanki. Do zagadnienia tego odniósł się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 lipca 2000 r., sygn. I CKN 919/98, w którym stwierdził, że niewdzięczne będzie każde zachowanie obdarowanego, niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę, przy czym aby zostało uznane za "rażąco niewdzięczne", musi cechować je znaczne nasilenie złej woli skierowanej na wyrządzenie darczyńcy krzywdy lub szkody majątkowej. Dlatego pod pojęcie "rażącej niewdzięczności" podpadają przede wszystkim przestępstwa skierowane przeciwko życiu, zdrowiu, czci i godności osobistej, a wreszcie przeciwko majątku darczyńcy. Cechy rażącej niewdzięczności mogą mieć także inne zachowania wysoce nieprzyjazne kierowane bezpośrednio wobec darczyńcy jak i także w stosunku do osoby jemu bliskiej. W każdym jednak przypadku niezależnie od tego, czy będą to działania, czy zaniechania obdarowanego wymagane jest ujawnienie po jego stronie zamiaru pokrzywdzenia darczyńcy. O tym, czy zachodzi sytuacja „rażącej niewdzięczności” zawsze decydują okoliczności konkretnej sprawy. Zgodnie z poglądami doktryny, pod to pojęcie podpada tylko takie zachowanie obdarowanego, które polega na działaniu lub zaniechaniu skierowanym bezpośrednio lub nawet pośrednio przeciwko darczyńcy, które, oceniając rzecz rozsądnie, musi być uznane za wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Istotne jest podkreślenie, że znamiona rażącej niewdzięczności muszą wykraczać poza zwykłe konflikty rodzinne w określonym środowisku2. W §2 omawianego przepisu przewidziano, że odwołanie darowizny powoduje, że obdarowany od tego momentu ponosi odpowiedzialność tak jak bezpodstawnie wzbogacony.

Odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (art. 900 k.c.). Jest to jednak istotne jedynie ze względów dowodowych. Nie jest wymagane sporządzenie tego odwołania w określonej treści, musi zawierać jednoznaczny przekaz dla obdarowanego, że darowizna zostaje odwołana. Darczyńca nie musi uzasadniać powodów swojej decyzji. Oświadczenie odwołujące darowiznę wywołuje skutek z chwilą dojścia do obdarowanego w taki sposób, żeby mógł on zapoznać się z jego treścią. Skutek ten ma charakter jedynie obligacyjny i nie powoduje powrotnego przejścia własności na darczyńcę.

Przy odwoływaniu darowizny należy mieć na uwadze art. 899§3 k.c., zgodnie z którym darowizna nie może zostać odwołana po upływie roku od dnia, w którym uprawniony do odwołania dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Ten stosunkowo krótki termin na realizację prawa przez darczyńcę jest uzasadniany potrzebą eliminowania niepewności po stronie obdarowanego5.


1 Z. Gawlik Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

2 wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 14 kwietnia 2005 r., sygn. I ACa 60/05

3 Gawlik Z. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

4 Gawlik Z. Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, komentarz pod red. A. Kidyby

5 Ibidem

Porady prawne
Tagi: 

Potrzebujesz porady prawnej?

Czy można odwołać wykonaną darowiznę?

Czy można odwołać wykonaną darowiznę?

Umowa darowizny znajduje częste zastosowanie w stosunkach pomiędzy bliskimi sobie osobami. Przekazanie własności różnych przedmiotów majątkowych, może być wyrazem naszej dobroczynności, sympatii lub wdzięczności dla innej osoby. Jednakże po pewnym czasie może okazać się, że w naszej ocenie obdarowana osoba nie zasługuje na otrzymaną od nas darowiznę. Co możemy wtedy (...)

Odwołanie darowizny wobec jednego z małżonków - opinia prawna

Odwołanie darowizny wobec jednego z małżonków - opinia prawna

Stan faktycznyPonad 10 lat temu zawarłam związek małżeński. Zaraz po ślubie rodzice darowali mieszkanie mnie i mojemu mężowi, to znaczy darowali mnie, ale z zastrzeżeniem, że mieszkanie wchodzi do majątku wspólnego. Nie spisywaliśmy z mężem intercyzy. Obecnie toczy się w sądzie sprawa rozwodowa z powodu zdrady, jakiej dopuścił się mój mąż. Moja mama z powodu nagannego (...)

Kiedy i jak można odwołać darowiznę - opinia prawna

Kiedy i jak można odwołać darowiznę - opinia prawna

Stan faktyczny W 1996 r. darowałem notarialnie siostrze 1/2 kamienicy z ustną klauzulą, iż wspomagać mnie będzie w mojej przewlekłej chorobie. Pół roku temu dowiedziałem się przypadkiem, że siostra odkupiła za bardzo dużą kwotę (kilkaset tysięcy złotych) pozostałą część tej kamienicy i otworzyła w niej pensjonat. Ja natomiast nie otrzymałem w tym czasie ani grosza. Chciałbym (...)

Darowizna - czyli jak coś komuś podarować...

Darowizna - czyli jak coś komuś podarować...

Na czym polega umowa darowizny? Poprzez zawarcie umowy darowizny darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swojego majątku. Świadczenie na rzecz obdarowanego może w szczególności polegać na przeniesieniu określonych praw z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego (np. prawa własności - Kowalski daje Nowakowi na własność swój (...)

Czym jest spadek - czyli co możesz odziedziczyć?

Czym jest spadek - czyli co możesz odziedziczyć?

Pod pojęciem spadku kryje się ogół praw i obowiązków zmarłego, które przechodzą na spadkobierców w drodze spadkobrania. Nie należą jednak do spadku praw i obowiązki ściśle związane z osobą zmarłego, jak również prawa, które z chwilą śmierci spadkodawcy przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Aby więc (...)

Alimenty na dziecko - komu i na jakich zasadach przysługują?

Alimenty na dziecko - komu i na jakich zasadach przysługują?

Kiedy rodzice muszą płacić alimenty na dzieci? Prawnym obowiązkiem rodziców jest zapewnienie dziecku środków utrzymania do czasu, aż nie będzie ono w stanie utrzymywać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka pokrywają koszty związane z jego utrzymaniem i wychowaniem (sprawdź artykuł 133 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). Jak długo dziecku przysługują (...)

Składka na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców w 2023 r.

Składka na ubezpieczenie zdrowotne przedsiębiorców w 2023 r.

W artykule przedstawiono informacje w sprawie podstawy wymiaru składek oraz kwot składek na ubezpieczenie zdrowotne w 2023 r. dla niektórych grup ubezpieczonych. Przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych lub w formie karty podatkowej - minimalna składka na ubezpieczenie zdrowotne w 2023 r. Przedsiębiorcy stosujący zasady ogólne Minimalna wysokość podstawy (...)

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia

Umowa o zrzeczenie się dziedziczenia jest uregulowana w art. 1048-1050 kodeksu cywilnego. Jest ona jedyną dopuszczalną przez polski system prawny umową o spadek po osobie żyjącej. Jak zawrzeć umowę o zrzeczenie się dziedziczenia? Spadkobierca ustawowy może przez umowę z przyszłym spadkodawcą zrzec się dziedziczenia po nim. Umowa taka powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. ##baner## Zawarta (...)

Złożenie PIT-2 dla otrzymywania wyższej wypłaty na rękę

Złożenie PIT-2 dla otrzymywania wyższej wypłaty na rękę

Złożenie PIT-2 pozwala zmniejszyć zaliczki na podatek o 300 zł miesięcznie. To wyższa pensja każdego miesiąca. Formularz PIT-2 składa się zazwyczaj tylko raz. Mogą złożyć go nie tylko etatowcy, ale też m.in. zleceniobiorcy, wykonawcy dzieł i osoby na kontraktach. Nowe przepisy pozwalają na stosowanie kwoty wolnej w zaliczkach nawet u trzech płatników jednocześnie. Rozwiązanie (...)

Podjęcie próby ugodowej przed wniesieniem pozwu

Podjęcie próby ugodowej przed wniesieniem pozwu

Szybkie i bezkompromisowe wniesienie powództwa do sądu nie zawsze jest dobrym rozwiązaniem. Brak wcześniejszej rozmowy z dłużnikiem może doprowadzić nie tylko do pogorszenia lub całkowitego zerwania wzajemnych relacji – tak przecież istotnych i pożądanych, w szczególności w obrocie gospodarczym – ale także może skutkować negatywnymi konsekwencjami we wszczętym (...)

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


PORADY PRAWNIKA

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

Córka znajomej została, na mocy darowizny, właścicielką domu. W chwili obecnej jest ona wdową i żyje z konkubentem. Wszczyna w domu znajomej awantury i dopuściła się nawet pobicia. Syn "nowej (...)

Odwołanie darowizny

Odwołanie darowizny

Rodzice chcą odwołać mojej żonie darowiznę jako bezpodstawne wzbogacenie się w wyniku rażącego zachowania wobec osoby bliskiej - syna i wnuczka. Jaka jest procedura odwołania i przed jakim sądem (...)

Darowizna z majątku wspólnego małżonków

Darowizna z majątku wspólnego małżonków

Żona dokonuje darowizny (pieniądze) na rzecz swojej siostry. Informuje o tym męża (ustnie) i mąż się zgadza. Po pewnym czasie mąż dochodzi do wniosku, że chce zmienić zdanie. Czy określony (...)

Krąg uprawnionych do zachowku

Krąg uprawnionych do zachowku

W dniu 13.04.1994 r. została notarialnie zawarta umowa darowizny, w której stwierdza się między innymi: \"Jan i Anna małżonkowie Kowalscy oświadczają, że od dnia 01.01.1951 r. pozostają w związku (...)

Wykaz chorób uprawniających do renty

Wykaz chorób uprawniających do renty

Mam ciężką chorobę oczu. Starałem się o grupę inwalidzką jednak komisja nie uznała, że choroba ta jest podstwą do przyznania renty. W związku z ty proszę o wskazanie czy jest jakaś ustawa (...)

Czy dzień rozwiązania umowy jest dniem pracy dla pracownika?

Czy dzień rozwiązania umowy jest dniem pracy dla pracownika?

Pracownik złoży pisemną prośbę o rozwiązanie umowy o pracę na mocy porozumienia stron z dniem 09.02.2016 r. Czy dzień 09.02.2016 r. to jeszcze dzień pracy pracownika? Podstawowe znaczenie mają (...)

Zakłócanie spokoju głośnym słuchanie muzyki w ciągu dnia

Zakłócanie spokoju głośnym słuchanie muzyki w ciągu dnia

Czy jest możliwość prawnego wpłynięcia na sąsiadów słuchających bardzo głośno muzyki , co jest niebywale uciążliwe. Dotyczy to czasu poza cisza nocną. Sąsiad w mieszkaniu w bloku włącza (...)

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń

Zwrot nienależnie pobranych świadczeń

Czy od kwot nienależnie pobranych z tytułu świadczeń rodzinnych i zaliczki alimentacyjnej pobiera się odsetki ustawowe czy też są to kwoty należne do Skarbu Państwa i wtedy nie należy pobierać (...)

Służebność osobista mieszkania

Służebność osobista mieszkania

W 2002 roku moja matka podarowała mi notarialnie swoje mieszkanie, ustanawiając jednocześnie dożywotnią bezpłatną służebność osobistą tego mieszkania dla mojej córki. W akcie notarialnym (...)

FORUM PRAWNE

jak cofnąć darowiznę ?

jak cofnąć darowiznę ? witam, czy jest możliwe cofnięcie darowizny? Jakie muszą zaistnieć okoliczności aby można było skutecznie zażądać zwrotu darowizny? Czy są różnice jeśli jest to (...)

Alimenty dla rodziców

Alimenty dla rodziców Jakie są zasady ubiegania sie rodziców o alimenty od dzieci? Co w przypadku rozwiedzionych rodziców pełnoletnich dzieci? Czy o alimenty od pełnoletniego dziecka ubiegac sie (...)

Darowizna

Darowizna Mam otrzymac mieszkanie wlasnosciowe - darowizna, trzecia grupa podatkowa (darczynca zyje i nadal w nim bedzie mieszkac). Jakich kosztow moge sie spodzieawac i jak ich uniknac. (Piotr) Podatek (...)

Kiedy można odwołać darowiznę?

Kiedy można odwołać darowiznę? Witam, proszę o pilną pomoc. Chciałbym odwołać darowiznę która już miała miejsce, czy jest to możliwe? Darczyńca może zawsze odwołać swoje rozporządzenie, (...)

czy da się odwołać darowiznę?

czy da się odwołać darowiznę? Czy mozna w jakis sposob odwolac darowizne? trzeba przedstawic jakies dowody dlaczego chce to zrobic czy nie? Darowiznę można odwołać z powodu rażącej niewdzięczności (...)

Wykup domu a wspolnota majatkowa

Wykup domu a wspolnota majatkowa Cześć Proszę doradźcie jak możemy rozwiązać sprawę. Mamy wspólnotę majątkowa. Rodzice mojego męża chcą przepisać na niego dom pod warunkiem spłaty jego (...)

Klauzula wykonalności wobec jednej z dwóch osób w wyroku eksmisyjnym

Klauzula wykonalności wobec jednej z dwóch osób w wyroku eksmisyjnym Dzień dobry, Mam następujący problem. Posiadam prawomocny wyrok nakazujący eksmisję dwóch osób z mieszkania należącego do (...)

Alimenty na żonę

Alimenty na żonę Witam mam pytanie : płace alimenty mojej byłej żonie, mieszkaliśmy w Niemczech i ta mamy rozwód płace z mojej niemieckiej emerytury aż do dziś . Lecz moja była żona wyszła (...)

Zastrzeżony dowód osobisty, a nowa praca.

Zastrzeżony dowód osobisty, a nowa praca. Czy mogę podpisać nową umowę o pracę na zastrzezony dowod osobisty? Jakie i czy wgl, konsekwencje może to za sobą nieść?

Pożyczka udzielona bratu mieszkającemu za granica

Pożyczka udzielona bratu mieszkającemu za granica Witam, z góry dziękuje za pomoc. Jak wygląda udzielanie pożyczki w rodzinie, w której pożyczkobiorca (brat) mieszka za granicą. Od jakiegoś (...)

Porady prawne