Tytuł IV - POSIADANIE

Kodeks cywilny

Artykuły 336-352
Art. 336
Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

Komentarz

Artykuł 336 definiuje dwa podstawowe rodzaje posiadania. Posiadacz samoistny włada rzeczą jak właściciel, natomiast posiadacz zależny wykonuje władztwo ograniczone do zakresu określonego prawa rzeczowego lub obligacyjnego. Rozróżnienie to ma fundamentalne znaczenie dla całego systemu ochrony posiadania.

Art. 337
Posiadacz samoistny nie traci posiadania przez to, że oddaje drugiemu rzecz w posiadanie zależne.

Komentarz

Artykuł 337 reguluje możliwość współistnienia posiadania samoistnego i zależnego. Oznacza to, że właściciel, który oddał rzecz np. w najem, pozostaje posiadaczem samoistnym, podczas gdy najemca staje się posiadaczem zależnym. Oba rodzaje posiadania mogą więc istnieć równocześnie.

Art. 338
Kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem.

Komentarz

Artykuł 338 definiuje pojęcie dzierżyciela. Dzierżyciel faktycznie włada rzeczą, ale czyni to wyłącznie w cudzym interesie i z cudzego upoważnienia. Przykładem może być pracownik używający narzędzi pracodawcy czy przechowawca cudzej rzeczy.

Art. 339
Domniemywa się, że ten, kto rzeczą faktycznie włada, jest posiadaczem samoistnym.

Komentarz

Artykuł 339 ustanawia domniemanie posiadania samoistnego. Oznacza to, że osoba faktycznie władająca rzeczą nie musi wykazywać, że jest posiadaczem samoistnym ? domniemywa się to z mocy prawa. Ciężar dowodu spoczywa na tym, kto twierdzi, że ma ona jedynie posiadanie zależne lub jest dzierżycielem.

Art. 340
Domniemywa się ciągłość posiadania. Niemożność posiadania wywołana przez przeszkodę przemijającą nie przerywa posiadania.

Komentarz

Artykuł 340 wprowadza domniemanie ciągłości posiadania oraz określa, że przeszkody przemijające (np. krótkotrwała choroba) nie przerywają posiadania. Ma to szczególne znaczenie przy zasiedzeniu oraz przy obliczaniu okresów posiadania dla celów ochrony prawnej.

Art. 341
Domniemywa się, że posiadanie jest zgodne ze stanem prawnym. Domniemanie to dotyczy również posiadania przez poprzedniego posiadacza.

Komentarz

Artykuł 341 ustanawia domniemanie zgodności posiadania ze stanem prawnym. Oznacza to, że posiadacz nie musi udowadniać swojego prawa ? domniemywa się, że jest właścicielem lub ma inne prawo do rzeczy. Domniemanie to obejmuje także poprzednich posiadaczy.

Art. 342
Nie wolno naruszać samowolnie posiadania, chociażby posiadacz był w złej wierze.

Komentarz

Artykuł 342 ustanawia fundamentalną zasadę ochrony posiadania. Zakazuje samowolnego naruszania posiadania niezależnie od tego, czy posiadacz ma prawo do rzeczy, czy też jest w złej wierze. Ochrona ta służy zachowaniu porządku publicznego i pokoju społecznego.

Art. 343

§ 1

Posiadacz może zastosować obronę konieczną, ażeby odeprzeć samowolne naruszenie posiadania.

§ 2

Posiadacz nieruchomości może niezwłocznie po samowolnym naruszeniu posiadania przywrócić własnym działaniem stan poprzedni; nie wolno mu jednak stosować przy tym przemocy względem osób. Posiadacz rzeczy ruchomej, jeżeli grozi mu niebezpieczeństwo niepowetowanej szkody, może natychmiast po samowolnym pozbawieniu go posiadania zastosować niezbędną samopomoc w celu przywrócenia stanu poprzedniego.

§ 3

Przepisy paragrafów poprzedzających stosuje się odpowiednio do dzierżyciela.

Komentarz

Artykuł 343 reguluje środki samopomocy posiadacza. W przypadku samowolnego naruszenia posiadania posiadacz może zastosować obronę konieczną oraz przywrócić stan poprzedni własnymi siłami, z pewnymi ograniczeniami. Prawo to przysługuje również dzierżycielowi.

Art. 3431
Do ochrony władania lokalem stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie posiadania.

Komentarz

Artykuł 3431 rozszerza ochronę posiadania na osoby władające lokalem. Oznacza to, że najemca, dzierżawca lub inna osoba władająca lokalem korzysta z takiej samej ochrony jak posiadacz rzeczy.

Art. 344

§ 1

Przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, jak również przeciwko temu, na czyją korzyść naruszenie nastąpiło, przysługuje posiadaczowi roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń. Roszczenie to nie jest zależne od dobrej wiary posiadacza ani od zgodności posiadania ze stanem prawnym, chyba że prawomocne orzeczenie sądu lub innego powołanego do rozpoznawania spraw tego rodzaju organu państwowego stwierdziło, że stan posiadania powstały na skutek naruszenia jest zgodny z prawem.

§ 2

Roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia.

Komentarz

Artykuł 344 reguluje roszczenie posesyjne ? podstawowe narzędzie ochrony posiadania przed samowolnym naruszeniem. Roszczenie to przysługuje niezależnie od dobrej wiary posiadacza czy zgodności posiadania z prawem, ale ulega wygaśnięciu po roku od naruszenia.

Art. 345
Posiadanie przywrócone poczytuje się za nieprzerwane.

Komentarz

Artykuł 345 stanowi, że przywrócenie posiadania usuwa skutki jego naruszenia. Posiadanie jest traktowane tak, jakby nigdy nie zostało przerwane. Ma to znaczenie dla zasiedzenia oraz dla ciągłości ochrony posiadania.

Art. 346
Roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach pomiędzy współposiadaczami tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania.

Komentarz

Artykuł 346 ogranicza możliwość dochodzenia roszczeń posesyjnych między współposiadaczami, gdy zakres współposiadania nie jest ustalony. Współposiadacze powinni w takim przypadku rozstrzygnąć spór o zakres uprawnień, a nie o samo posiadanie.

Art. 347

§ 1

Posiadaczowi nieruchomości przysługuje roszczenie o wstrzymanie budowy, jeżeli budowa mogłaby naruszyć jego posiadanie albo grozić wyrządzeniem mu szkody.

§ 2

Roszczenie może być dochodzone przed rozpoczęciem budowy; wygasa ono, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu miesiąca od rozpoczęcia budowy.

Komentarz

Artykuł 347 reguluje szczególne roszczenie posiadacza nieruchomości o wstrzymanie budowy. Jest to środek prewencyjny pozwalający zapobiec naruszeniu posiadania lub szkodzie, zanim jeszcze one nastąpią. Roszczenie to wygasa po miesiącu od rozpoczęcia budowy.

Art. 348
Przeniesienie posiadania następuje przez wydanie rzeczy. Wydanie dokumentów, które umożliwiają rozporządzanie rzeczą, jak również wydanie środków, które dają faktyczną władzę nad rzeczą, jest jednoznaczne z wydaniem samej rzeczy.

Komentarz

Artykuł 348 określa podstawowy sposób przeniesienia posiadania ? przez wydanie rzeczy. Wydanie może nastąpić również w formie symbolicznej, np. przez przekazanie dokumentów umożliwiających dysponowanie rzeczą (kluczy, dokumentów pojazdu) lub środków dających faktyczną władzę.

Art. 349
Przeniesienie posiadania samoistnego może nastąpić także w ten sposób, że dotychczasowy posiadacz samoistny zachowa rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny albo jako dzierżyciel na podstawie stosunku prawnego, który strony jednocześnie ustalą.

Komentarz

Artykuł 349 reguluje tzw. traditio brevi manu ? szczególny sposób przeniesienia posiadania. Dotychczasowy posiadacz samoistny może stać się posiadaczem zależnym lub dzierżycielem, a posiadanie samoistne przechodzi na drugą stronę bez faktycznego wydania rzeczy.

Art. 350
Jeżeli rzecz znajduje się w posiadaniu zależnym albo w dzierżeniu osoby trzeciej, przeniesienie posiadania samoistnego następuje przez umowę między stronami i przez zawiadomienie posiadacza zależnego albo dzierżyciela.

Komentarz

Artykuł 350 reguluje tzw. constitutum possessorium ? przeniesienie posiadania w sytuacji, gdy rzecz znajduje się w posiadaniu osoby trzeciej. Wystarczy umowa między stronami i zawiadomienie posiadacza zależnego lub dzierżyciela, bez faktycznego wydania rzeczy.

Art. 351
Przeniesienie posiadania samoistnego na posiadacza zależnego albo na dzierżyciela następuje na mocy samej umowy między stronami.

Komentarz

Artykuł 351 stanowi o najprostszym sposobie przeniesienia posiadania samoistnego ? gdy osoba mająca już rzecz w swoim władaniu jako posiadacz zależny lub dzierżyciel staje się posiadaczem samoistnym. Wystarczy sama umowa, bez dodatkowych czynności.

Art. 352

§ 1

Kto faktycznie korzysta z cudzej nieruchomości w zakresie odpowiadającym treści służebności, jest posiadaczem służebności.

§ 2

Do posiadania służebności stosuje się odpowiednio przepisy o posiadaniu rzeczy.

Komentarz

Artykuł 352 rozszerza instytucję posiadania na służebności. Osoba faktycznie korzystająca z cudzej nieruchomości w sposób odpowiadający treści służebności jest jej posiadaczem i korzysta z analogicznej ochrony jak posiadacz rzeczy. Ma to znaczenie dla zasiedzenia służebności.

Masz pytania dotyczące posiadania i jego ochrony?

Skorzystaj z profesjonalnej porady prawnej online. Nasi eksperci pomogą Ci w sprawach związanych z naruszeniem posiadania, roszczeniami posesyjnymi, zasiedzeniem oraz innymi kwestiami dotyczącymi ochrony Twojego władania nieruchomością lub rzeczą ruchomą.

Zadaj pytanie prawnikowi