SN w sprawie skargi nadzwyczajnej z zakresu prawa pracy

18.4.2021

A.J.Zespół e-prawnik.pl

A.J.
Zespół e-prawnik.pl

W artykule znajdziesz:

Wyrokiem z 14 kwietnia 2021 r. Sąd Najwyższy uwzględnił skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego i uchylił wyrok sądu drugiej instancji w zakresie oddalenia powództwa wnioskodawcy o przywrócenie go do pracy na dotychczasowych warunkach pracy i płacy oraz w zakresie kosztów postępowania, i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Z wnioskodawcą – zatrudnionym uprzednio na umowę o pracę na czas nieokreślony, po przejęciu jego zakładu pracy przez pozwanego pracodawcę, zostały zawarte umowy na czas określony (kolejno na okres 2 i 10 lat). W czasie trwania drugiej z powyższych umów wnioskodawca otrzymał od pozwanego oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę za wypowiedzeniem.

Porady prawne

Czego totyczyła sprawa?

Prokurator Generalny, zaskarżając wyrok sądu odwoławczego na korzyść wnioskodawcy, postawił szereg zarzutów naruszenia prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie, m.in.: 

  • art. 30 § 1 pkt 2  k.p. i art. 77 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 300 k.p., poprzez ich niezastosowanie i uznanie, że pracodawca może zawrzeć z pracownikiem kolejną umowę o pracę i przekształcić podstawę prawną zatrudnienia pracownika - umowę na czas nieokreślony na umowę na czas określony - nie wypowiadając lub nie rozwiązując dotychczasowej umowy; 
  • art. 231 § 1 k.p., przez jego błędną wykładnię i uznanie, że podmiot przejmujący zakład pracy oraz jego pracownicy mogą w sposób całkowicie swobodny i autonomiczny kształtować warunki wiążących ich stosunków pracy i nie istnieją w tym względzie żadne ograniczenia; 
  • art. 33 k.p. w zw. z art. 25 § 1 k.p., przez ich błędne zastosowanie i uznanie, że zawarcie umowy o pracę na czas określony 2 lat i następnie 10 lat, przewidujących możliwość ich rozwiązania za dwutygodniowym wypowiedzeniem, było prawnie dopuszczalne, podczas gdy działanie takie naruszało istotę umowy o pracę na czas określony, jej społeczno-gospodarcze przeznaczenie i stanowiło obejście przepisów prawa dotyczących umów o pracę na czas nieokreślony. 

Orzeczenie SN

Sąd Najwyższy (sygn. akt I NSNc 5/21) uznał zasadność większości zarzutów postawionych w skardze nadzwyczajnej. Uznano, że pomimo iż strony umowy o pracę mogą stosunkowo swobodnie kształtować ustalenia co do rodzaju umowy o pracę, to swoboda ta nie jest jednak nieograniczona i nie może stać w sprzeczności z normami prawnymi bezwzględnie obowiązującymi (a taki charakter ma przepis art. 231 k.p.), które nie mogą zostać wyłączone lub ograniczone w oparciu o wolę stron. Zasada swobody umów, wynikająca z przepisu art. 3531 k.c., nie znajduje bowiem wówczas zastosowania. Celem regulacji związanych z przejęciem zakładu pracy przez innego pracodawcę jest ochrona pracownika przed automatycznym pogorszeniem warunków pracy, związanym z takim przejęciem. Zmiana rodzaju umowy o pracę może mieć zatem miejsce wtedy, gdy nie zmierza do rzeczywistego obejścia uregulowań zawartych w art. 231 k.p., tj. zmiany warunków pracy na niekorzyść pracownika z powodu samego przejęcia zakładu pracy. 

Przyznano również słuszność zarzutowi uznania za dopuszczalne zawarcie przez pozwanego z wnioskodawcą umowy na czas określony – 10 lat (wcześniej na okres 2 lat) z dwutygodniowym okresem wypowiedzenia. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że w czasie zawierania powyższych umów w orzecznictwie i literaturze z zakresu prawa pracy przyjmowano, że zawieranie umów na czas określony, lecz na stosunkowo długi okres, nie odpowiada społeczno-gospodarczemu przeznaczeniu umowy na czas określony – w szczególności, jeżeli nie znajdowało to uzasadnienia w potrzebie wykonania czasowo określonych zadań przez danego pracownika. Postępowanie takie stanowiło tym samym formę obejścia przepisów o wypowiadaniu umów o pracę na czas nieokreślony.

Uwzględniając powyższą skargę nadzwyczajną Sąd Najwyższy wziął pod uwagę, że za uchyleniem zaskarżonego orzeczenia i przekazaniem go do ponownego rozpoznania przemawiały zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W zaskarżonym wyroku sądu drugiej instancji naruszone zostały bowiem konstytucyjne zasady ochrony zaufania do państwa  i stanowionego przez nie prawa oraz sprawiedliwości proceduralnej – będącej elementem prawa do rzetelnej procedury sądowej, a konsekwencje tego dotknęły pracownika – słabszą stronę stosunku pracy w zakresie ochrony trwałości bezterminowych stosunków pracy. Jednocześnie Sąd Najwyższy stwierdził, że orzeczeniu co do istoty sprawy stał na przeszkodzie brak aktualnych ustaleń w zakresie celowości przywrócenia wnioskodawcy do pracy u pozwanego (art. 45 § 2 k.p.), a charakter niniejszego postępowania wykluczał możliwość poczynienia takich ustaleń samodzielnie przez Sąd Najwyższy.

Zob. uzasadnienie wyroku SN z dnia 14 kwietnia 2021 r. (sygn. akt I NSNc 5/21)

Porady prawne

Potrzebujesz porady prawnej?

Zapytaj prawnika:

Dodaj załącznikDodaj załącznik

Oświadczenia i zgody RODO:


Porady prawne