DZIAŁ CZTERNASTY - Przedawnienie roszczeń

Kodeks pracy

Artykuły 291-295
Art. 291

§ 1

Roszczenia ze stosunku pracy ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

§ 2

Jednakże roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia.

§ 21

Przepis § 2 stosuje się także do roszczenia pracodawcy, o którym mowa w art. 611 oraz w art. 1011 § 2.

§ 3

Jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, do przedawnienia roszczenia o naprawienie tej szkody stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego.

§ 4

Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

§ 5

Roszczenie stwierdzone prawomocnym orzeczeniem organu powołanego do rozstrzygania sporów, jak również roszczenie stwierdzone ugodą zawartą w trybie określonym w kodeksie przed takim organem, ulega przedawnieniu z upływem 10 lat od dnia uprawomocnienia się orzeczenia lub zawarcia ugody.

Komentarz

Artykuł 291 ustanawia podstawowe terminy przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy. Zasadniczo roszczenia przedawniają się po 3 latach, jednak roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika podlegają krótkiemu terminowi ? 1 rok od powzięcia wiadomości o szkodzie, nie dłużej niż 3 lata od jej wyrządzenia. W przypadku umyślnego wyrządzenia szkody przez pracownika stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego. Ważne jest, że terminy te nie mogą być modyfikowane umową stron, a roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądowym lub ugodą przedawniają się dopiero po 10 latach.

Art. 292
Po upływie terminu przedawnienia roszczenia ze stosunku pracy ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Zrzeczenie się zarzutu przedawnienia dokonane przed upływem terminu przedawnienia jest nieważne.

Komentarz

Artykuł 292 określa skutki upływu terminu przedawnienia. Przedawnienie nie powoduje automatycznego wygaśnięcia roszczenia, lecz daje możliwość uchylenia się od jego zaspokojenia przez podniesienie zarzutu przedawnienia. Strona może dobrowolnie zrzec się korzystania z tego zarzutu, ale dopiero po upływie terminu przedawnienia ? wcześniejsze zrzeczenie się jest prawnie nieskuteczne. Jest to ważna ochrona przed nadużyciami i presją na pracowników lub pracodawców.

Art. 293
Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas trwania przeszkody, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może dochodzić przysługujących mu roszczeń przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów.

Komentarz

Artykuł 293 wprowadza instytucję zawieszenia biegu przedawnienia w przypadku działania siły wyższej. Siła wyższa to zdarzenie zewnętrzne, niezależne od woli uprawnionego, niemożliwe do przewidzenia i zapobieżenia (np. klęski żywiołowe, stan wojenny, pandemia). W takich sytuacjach bieg przedawnienia nie rozpoczyna się lub zostaje zawieszony, aby chronić uprawnienia osoby, która obiektywnie nie może dochodzić swoich roszczeń przed właściwym organem.

Art. 2931
Bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na czas korzystania z urlopu wychowawczego.

Komentarz

Artykuł 2931 stanowi szczególną regulację dla roszczeń o urlop wypoczynkowy w kontekście urlopu wychowawczego. Podczas korzystania z urlopu wychowawczego bieg przedawnienia roszczenia o urlop wypoczynkowy nie rozpoczyna się lub zostaje zawieszony. To ważne zabezpieczenie praw pracownika-rodzica, który w czasie sprawowania opieki nad dzieckiem nie traci prawa do wykorzystania urlopu wypoczynkowego, a termin jego przedawnienia wydłuża się o okres urlopu wychowawczego.

Art. 294
Przedawnienie względem osoby, która nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych albo co do której istnieje podstawa do jej całkowitego ubezwłasnowolnienia, nie może skończyć się wcześniej niż z upływem 2 lat od dnia ustanowienia dla niej przedstawiciela ustawowego albo od dnia ustania przyczyny jego ustanowienia. Jeżeli termin przedawnienia wynosi 1 rok, jego bieg liczy się od dnia ustanowienia przedstawiciela ustawowego albo od dnia, w którym ustała przyczyna jego ustanowienia.

Komentarz

Artykuł 294 chroni interesy osób nieposiadających pełnej zdolności do czynności prawnych oraz osób, które powinny być ubezwłasnowolnione. Przedawnienie wobec takich osób nie może zakończyć się wcześniej niż po upływie 2 lat od ustanowienia przedstawiciela ustawowego lub ustania przyczyny jego ustanowienia. W przypadku rocznego terminu przedawnienia (np. dla roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody), bieg terminu liczy się dopiero od ustanowienia przedstawiciela. To zapewnia tym osobom odpowiednią ochronę prawną i czas na podjęcie działań prawnych.

Art. 295

§ 1

Bieg przedawnienia przerywa się:
1) przez każdą czynność przed właściwym organem powołanym do rozstrzygania sporów lub egzekwowania roszczeń przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2) przez uznanie roszczenia.

§ 2

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Jeżeli przerwa biegu przedawnienia nastąpiła wskutek jednej z przyczyn przewidzianych w § 1 pkt 1, przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie wszczęte w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia nie zostanie zakończone.

Komentarz

Artykuł 295 reguluje instytucję przerwania biegu przedawnienia. Bieg przedawnienia przerywa się przez podjęcie czynności przed właściwym organem (np. wniesienie pozwu do sądu pracy, wniosku do komisji pojednawczej) lub przez uznanie roszczenia przez drugą stronę. Po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo, ale w przypadku postępowania przed organem ? do czasu jego zakończenia przedawnienie w ogóle nie biegnie. To istotna ochrona uprawnionego, który podjął aktywne działania w celu dochodzenia swoich praw, zapobiegająca przedawnieniu w trakcie trwania postępowania.

Masz pytania dotyczące przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy?

Skorzystaj z profesjonalnej porady prawnej online. Nasi eksperci pomogą Ci w sprawach związanych z przedawnieniem roszczeń pracowniczych, terminami dochodzenia należności oraz ochroną Twoich praw ze stosunku pracy.

Zadaj pytanie prawnikowi