Zaliczenie darowizny do spadku a zachowek

Pytanie:

Wnuczka otrzymała aktem notarialnym darowiznę nieruchomości od dziadka z zaznaczeniem, że ta darowizna jest wyłączona z masy spadkowej. Po śmierci dziadka okazało się, że to wyłączenie nie jest ważne i wnuczka jest zobowiązana do wypłaty zachowków. Oprócz wnuczki darowiznę innej nieruchomości otrzymała konkubina, oraz jeszcze inną siostra zmarłego. Największą wartość przedstawia darowizna uczyniona wnuczce. Czy po doliczeniu wszystkich darowizn do schedy spadkowej każdy obdarowany wypłaca proporcjonalnie do swojej darowizny zachowek zstępnym, którzy występują z takim roszczeniem, czy też zstępni mogą skutecznie żądać wypłaty całego zachowku od wnuczki, a pozostałe osoby obdarowane nie będą musiały nic oddać?

ODPOWIEDŹ PRAWNIKA

Na wstępie należy zaznaczyć, iż zachowek jest instytucją prawa spadkowego mającą zabezpieczać interesy najbliższej rodziny spadkodawcy (spadkobierców ustawowych). Ich roszczenie o zachowek aktywuje się, gdy:

  • spadkodawca rozporządził spadkiem w testamencie pozbawiając tym samym spadku osoby, które dziedziczyłby z ustawy (art. 991 k.c.),

  • jeżeli uprawniony do zachowku, dziedziczący z ustawy wespół z innymi osobami, nie otrzymał należnego mu zachowku, ma przeciwko współspadkobiercom roszczenia o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2004 roku, sygn. akt II CK 444/2002).

Zachowek przysługuje w/ ww sytuacjach, zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy. Wysokość zachowku kształtuje się w następujący sposób: 

  • jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni - dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym,

  • w innych zaś wypadkach - połowa wartości tego udziału (zachowek).

Zgodnie z art. 993 k.c. przy obliczaniu zachowku nie uwzględnia się zapisów i poleceń, natomiast dolicza się do spadku, stosownie do przepisów poniższych, darowizny uczynione przez spadkodawcę. Wartość przedmiotu darowizny oblicza się natomiast według stanu z chwili jej dokonania, a według cen z chwili ustalania zachowku (art. 995 k.c.).

Przypadki pominięcia uczynionej darowizny przy obliczaniu zachowku wymienia art. 994 k.c. Zanim zostaną one przedstawione wskazać należy, iż przepisy o zachowku nie przewidują możliwości wyłączenia darowizny od zachowku na skutek oświadczenia spadkodawcy. Instytucja taka występuje natomiast przy dziale spadku (por. niżej).

Sytuacje te reguluje art. 1039 k.c. i następne. Zgodnie z nimi jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna została dokonana ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia. Przepis ten nie znajduje zatem zastosowania do sytuacji, gdy spadkobiercy ustawowi kierują swoje roszczenie o wypłatę zachowku.

Wracając natomiast do art. 994 k.c., wyłącza on od zaliczenia na zachowek:

  • drobne darowizny,

  • darowizny dokonane przed więcej niż dziesięciu laty, licząc wstecz od otwarcia spadku, na rzecz osób nie będących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku.

W niniejszej sytuacji mógłby znaleźć zastosowanie co najwyżej drugi z wyjątków. Stałoby się tak, gdyby darowizna była uczyniona przed więcej niż 10 laty, a wnuczka nie dziedziczyłaby po dziadku z ustawy, a co za tym idzie nie byłaby uprawniona do zachowku. Dziedziczenie z ustawy wnuczki miałoby miejsce, gdyby przed śmiercią dziadka umarł jej rodzic będący zstępnym dziadka. W takim bowiem przypadku jego udział spadkowy przeszedłby na jego zstępnych (art. 931 par. 2 k.c.).

Zgodnie z art. 1001 kodeksu cywilnego spośród kilku obdarowanych obdarowany wcześniej ponosi odpowiedzialność za zapłatę zachowku tylko wtedy, gdy uprawniony do zachowku nie może uzyskać uzupełnienia zachowku od osoby, która została obdarowana później.

Obdarowani nie odpowiadają więc proporcjonalnie wobec uprawnionych do zachowku, lecz kolejno. Na przykład, jeśli wnuczka otrzymała darowiznę w 2000 r., konkubina w 1998 r., a siostra w 1996 r., to wnuczka jako pierwsza odpowiada za zapłatę zachowku w granicach pełnego wzbogacenia (nie proporcjonalnie). Jeśli uprawniony do zachowku nie otrzyma od niej 100 % (bo np. wzbogacenie wynosi 50 tys, a zachowek 60 tys), to kolejną zobowiązaną staje się konkubina itd. Na marginesie wskazać można, iż, jeżeli obdarowany sam jest uprawniony do zachowku, ponosi on odpowiedzialność względem innych uprawnionych do zachowku tylko do wysokości nadwyżki przekraczającej jego własny zachowek.

Potrzebujesz porady prawnej?

KOMENTARZE (1)

katarzyna

21.10.2013 23:35:3

Re: Zaliczenie darowizny do spadku a zachowek

witam mam pytanie moja mama ma 3 synów dziadek świętej pamięci nie żyje babcia jest sama i mieszkanie przepisała dla wnuczka jednego z synów syna czyli wnuczka czy my ja i mój brat możemy o coś wywalczyć ani nic nie podpisywaliśmy z bratem nikt nie pytał na o zdanie 20 lat temu sie wymeldowalismy mamy swoje rodziny to było mieszkanie komunalne wykupił je za 9 tysiecy z babci 95% bonifikatą tylko tyle że babcia do śmierci ma tam mieszkać


Dodaj komentarz

DODAJ KOMENTARZ

ZOBACZ TAKŻE:

  • 20.11.2017

    Kiedy przedawnia się roszczenie o zachowek?

    Roszczenia majątkowe co do zasady ulegają przedawnieniu. Powoduje to, że w razie ich dochodzenia, ten przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia - czyli nie (...)

  • 25.4.2017

    Kto może dochodzić zachowku?

    Roszczenie o zachowek jest formą ochrony prawnej interesów majątkowych osób najbliższych spadkobiercy. Dzięki niemu mogą oni dochodzić części swojej schedy spadkowej, pomimo pominięcia (...)

  • 16.9.2016

    Czy można zbyć udział w spadku?

     Czy można zbyć udział w spadku? Na tak postawione pytanie, należy odpowiedzieć twierdząco. Wynika to z art. 1051 kodeksu cywilnego, który stanowi, że spadkobierca, który spadek (...)

  • 7.7.2016

    Umowa dożywocia a zachowek

    Chcąc przekazać bliskim swoją nieruchomość za życia, wiele osób decyduje się na dokonanie umowy darowizny. Jednakże nie jest to jedyna droga. Warto rozważyć także zawarcie z bliskimi (...)

  • 20.5.2018

    Czym jest zachowek?

    Podstawową zasadą prawa spadkowego jest swoboda testowania. Oznacza ona, iż spadkodawca może za życia w drodze testamentu dowolnie rozrządzić swoim majątkiem, jeśli zaś tego nie uczyni, krąg (...)